11 Μαρτίου 1978: Η ματωμένη «αυγή» της νεοφασιστικής τρομοκρατίας στην Ελλάδα

Στον απόηχο της τρομοκρατικής επίθεσης στη Μαδρίτη το 2004, η 11^η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης για τα θύματα της τρομοκρατίας στην Ευρώπη, ως φόρος τιμής στους 191 νεκρούς και τους 1.800 τραυματίες της μεγάλης αυτής τρομοκρατικής ενέργειας. Η θλιβερή αυτή επέτειος φέρνει στην ελληνική συλλογική μνήμη τη βομβιστική επίθεση στον κινηματογράφο «Έλλη» στο κέντρο της Αθήνας στις 11 Μαρτίου 1978.

Επιμέλεια: Μιχάλης Μπαρσάκης

Κανείς από τους θαμώνες του κινηματογράφου που παρευρέθηκαν την ημέρα εκείνη για να παρακολουθήσουν το αντιφασιστικό σοβιετικό φιλμ «Ουράνιο τόξο» του Μαρκ Ντονσκόι δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα γινόταν μάρτυρας της πρώτης τυφλής τρομοκρατικής επίθεσης από νεοφασίστες στην μεταπολιτευτική Ελλάδα, ειδικά σε χώρο συνάθροισης, που λαμβάνει χώρα ένα πολιτιστικό δρώμενο.

Ενώ η προβολή της ταινίας βρισκόταν σε εξέλιξη, λίγο μετά τις 21:30 το βράδυ, ακούστηκε ένας εκκωφαντικός θόρυβος ο οποίος συνοδεύτηκε από λάμψεις και πυκνούς καπνούς, γεγονός που μαρτυρούσε ότι έγινε έκρηξη. Οι θεατές μέσα σε κατάσταση πανικού προσπαθούσαν να βγουν στο δρόμο, ενώ όσοι βρίσκονταν κοντά στο σημείο της έκρηξης έφεραν σοβαρά τραύματα. Δημοσιεύματα της εποχής έκαναν λόγο για 18 τραυματίες, κυρίως γυναίκες και άντρες από 15 έως 44 ετών. Από αυτούς οι τρεις είχαν πιο σοβαρά τραύματα, μάλιστα ο ένας εξ αυτών που καθόταν ακριβώς πάνω από τον εκρηκτικό μηχανισμό έχασε και τα δύο του πόδια, αλλά κατάφερε να επιβιώσει.

Το σκηνικό που επικρατούσε έξω από τον κινηματογράφο ήταν απελπιστικό, καθώς υπήρχαν αίματα στο πεζοδρόμιο της οδού Ακαδημίας, ενώ κατέφθαναν ασθενοφόρα και περιπολικά με τις σειρήνες ανοιχτές.

Οι αρχές, καθώς έφτασαν στο σημείο της έκρηξης, διαπίστωσαν ότι πρόκειται για βόμβα με γόμωση από δυναμίτιδα αναμεμιγμένη με ρινίσματα σιδήρου. Λίγες εβδομάδες αργότερα ένα γνωστό στις μέρες μας όνομα, αυτό του Νίκου Μιχαλολιάκου που τον Δεκέμβριο του 1980 ίδρυσε τη «Χρυσή Αυγή», γράφεται για πρώτη φορά στις σελίδες των εφημερίδων.

Οι μαρτυρίες

Αναφορικά με την χρονική στιγμή που εξερράγη η βόμβα, μαρτυρίες αναφέρουν ότι η έκρηξη σημειώθηκε 10-15 λεπτά μετά το διάλειμμα. Μάλιστα ήταν τόσο εκκωφαντική που ακούστηκε πολλά μέτρα μακριά από τον κινηματογράφο. Οι τραυματίες μέχρι να φτάσουν τα ασθενοφόρα για την διακομιδή τους στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο και στο Ιπποκράτειο, σπάραζαν από τους πόνους, αιμορραγούσαν και ζητούσαν απεγνωσμένα βοήθεια. Στο σημείο της έκρηξης έφτασαν άμεσα αστυνομικοί, ασθενοφόρα και πυροτεχνουργοί, προκειμένου να επιληφθούν της κατάστασης. Σε ό,τι αφορά εξάλλου την παρουσία και το προφίλ των δραστών, η ταμίας του κινηματογράφου κατέθεσε ότι είδε «δύο περίεργα άτομα», εκ των οποίων ο ένας ενώ έβγαλε εισιτήριο για την ταινία, «εξαφανίστηκε» και γύρισε αργότερα για να μπει στην αίθουσα. Επίσης, ένας 19χρονος ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά εκείνη την ημέρα, είπε ότι είδε δύο άτομα κοντοκουρεμένα που ο ένας φορούσε δερμάτινο μπουφάν, ενδυματολογικό στυλ που υιοθετούσαν συχνά οι νεοφασίστες της εποχής.

Το δεύτερο χτύπημα

Η τοποθέτηση βόμβας στον κινηματογράφο «Έλλη» δεν ήταν το μόνο τρομοκρατικό χτύπημα των νεοφασιστών, Το δεύτερο «ήρθε» επίσης σε κινηματογράφο, αλλά αυτή τη φορά στο «Ρεξ». Ο εκρηκτικός μηχανισμός εξερράγη στις 21:50 το βράδυ, κατά τη διάρκεια προβολής και αυτή τη φορά αντιφασιστικής ταινίας. Από τους 150 θεατές τραυματίστηκαν μόνο οι 15 και δεν κινδύνεψε κανενός η ζωή. Σύμφωνα με την Αστυνομία, ο εκρηκτικός μηχανισμός στο «Ρεξ» ήταν παρόμοια κατασκευασμένος με εκείνον στην «Έλλη», με τη μόνη διαφορά ότι στο εσωτερικό του είχαν τοποθετηθεί μπίλιες από ρουλεμάν.

Οι βομβιστικές επιθέσεις από νεοφασίστες εντάθηκαν τους επόμενους μήνες στην Αθήνα. Πιο αναλυτικά, στις 23 Ιουλίου 1978, ανήμερα δηλαδή της 4ης επετείου από την πτώση της Χούντας, έσκασαν 13 βόμβες. Τα δημοσιεύματα της εποχής έκαναν λόγο για βόμβες που εξερράγησαν σε διάστημα 2 ωρών, σε περιοχές τόσο της Αθήνας όσο και του Πειραιά.  Στις 6 Αυγούστου, του ίδιου έτους επίσης σημειώθηκαν σε ένα βράδυ 10 εκρήξεις, ενώ στις 17 Δεκεμβρίου, καταγράφηκαν 39.

Οι κατηγορίες και οι συλλήψεις

Οι βομβιστές για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεναν ασύλληπτοι. Οι αρχές στις 31 Ιουλίου 1978, ανακοίνωσαν ότι εξαρθρώθηκε ομάδα εννέα ατόμων για «κατάρτιση και συμμετοχή σε τρομοκρατική ομάδα προς διάπραξη εγκλημάτων δια της χρήσεως εκρηκτικών υλών».

Σε έρευνες που έγιναν στις κατοικίες τους, εντοπίστηκαν αντικείμενα που υποδήλωναν τις ναζιστικές τους καταβολές. Τα άτομα αυτά αντιμετώπισαν επίσης κατηγορίες για σπάσιμο βιτρινών, αναγραφή φασιστικών συνθημάτων και επιθέσεις κατά γραφείων κομμάτων την τριετία 1975-1978.

Ανάμεσα στα άτομα που συνελήφθησαν ήταν και ο 21χρονος τότε, Νίκος Μιχαλολιάκος, ο οποίος συνδέθηκε δύο χρόνια νωρίτερα, με τον ξυλοδαρμό δημοσιογράφων οι οποίοι κάλυπταν την κηδεία του βασανιστή της επταετίας Ευάγγελου Μάλλιου που είχε δολοφονηθεί από την 17Ν. Αν και συνελήφθη, τελικά αφέθηκε ελεύθερος και όταν έγινε η δίκη για τα επεισόδια, είχε ήδη καταταγεί στο στρατό. Η ξεχωριστή δίκη δεν έγινε ποτέ, καθώς οι κατηγορίες παραγράφηκαν το 1981.

Αναφορικά με τις βομβιστικές ενέργειες, μόνο 4 από τους 9 συλληφθέντες δικάστηκαν. Αν και αρχικά παραπέμφθηκαν σε δίκη με το νόμο 774/78 «Περί καταστολής της τρομοκρατίας», δηλαδή σε βαθμό κακουργήματος, τελικά δικάστηκαν με βάση το νόμο 495/76 «Περί όπλων και εκρηκτικών υλών», έπεσαν δηλαδή στα «μαλακά» για πλημμεληματικές πράξεις. Σύμφωνα με τη δικογραφία, ο ρόλος του Μιχαλολιάκου στις βομβιστικές ενέργειες  φέρεται να ήταν καθοριστικός, διότι κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, φέρεται να έκλεψε πυρομαχικά και εκρηκτικά από στρατιωτική μονάδα στην Αττική, όπου υπηρετούσε, για να τα προμηθεύσει στους συνεργούς του.

Τον Γενάρη του 1979 έγινε η δίκη των τεσσάρων κατηγορουμένων για τις βομβιστικές ενέργειες. Οι εισαγγελική αρχή πρότεινε την ενοχή τους μόνο για προπαρασκευαστικές ενέργειες, ενώ τους έδωσε και το ελαφρυντικό του πρότερου έντιμου βίου.

Αν και ο Μιχαλολιάκος καταδικάστηκε σε 13 μήνες φυλάκιση, καθώς και άλλο ένα άτομο σε 10 μήνες, οι ποινές τους τελικά ορίστηκαν ως εξαγοράσιμες. Σημειώνεται, ότι οι άλλοι δύο νεοφασίστες κρίθηκαν αθώοι.

Η ποινή του Μιχαλολιάκου μειώθηκε από το Εφετείο στους 11 μήνες και μετά από λίγο καιρό αποφυλακίστηκε.

Οι βομβιστικές επιθέσεις από τους νεοφασίστες σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια της  μεταπολιτευτικής Ελλάδας, καθώς τα συλλογικά τραύματα από δεκαετίες έντονων πολιτικών συγκρούσεων, με αποκορύφωμα την περίοδο της Χούντας, ήταν ακόμη νωπά και υπενθύμισαν ότι η πολιτική βία δεν είχε εκλείψει.