6 Ιουνίου 1873: Η γέννηση του παντελονιού που έβαλε την ιστορία της μόδας σε δύο μπλε μπατζάκια

Τα ρούχα ήταν ανέκαθεν κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας αποτυπώνοντας τις τάσεις αλλά πρωτίστως τις ανάγκες κάθε εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα υπάρχουν ενδύματα που ακολουθούν απλώς το ιστορικό νήμα. Υπάρχουν, όμως, και εκείνα τα ρούχα που την ιστορία την γράφουν. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι και τα τζιν παντελόνια.

Επιμέλεια: Νίκος Τσαγκατάκης

Το σύνηθες για την χρονοκάψουλα της «Α» που αρέσκεται να κάνει… βουτιές στα νερά του ιστορικού χρόνου είναι να θυμάται γεγονότα, κυρίως πολιτικά αλλά και κοινωνικά, που σημάδεψαν επετειακά την πορεία του κόσμου στον χωροχρόνο.

Μία τέτοια επετειακή στιγμή ανασύρουμε και σήμερα με μία ειδοποιό διττή διαφορά. Ποια είναι αυτή; Αφενός ότι δεν πρόκειται για πόλεμο ή επανάσταση, αφετέρου ότι πρόκειται για μία επέτειο που γιορτάζεται σε λάθος ημερομηνία!

Ας το πιάσουμε, λοιπόν, από την αρχή και σωστά. Στις 20 Μαΐου του 1873 και όχι στις 6 Ιουνίου όπως συχνά αναφέρεται λανθασμένα σε διάφορες καταγραφές, δύο μετανάστες στην αμερικανική Δύση (σ.σ. τότε που δεν τους κυνηγούσε ο… Ντόναλντ Τραμπ) κατοχύρωσαν μια πατέντα που έμελλε να αλλάξει όχι μόνο τη μόδα, αλλά και την ίδια την ενδυματολογική αισθητική του σύγχρονου κόσμου.

Τα παντελώς άγνωστα ως τότε ονόματά τους, ήταν Λιβάι Στράους και Τζέικομπ Ντέιβις κι αυτό που εφηύραν ήταν κάτι μεταλλικά πριτσίνια τα οποία εφάρμοσαν στα σημεία των παντελονιών των εργατών που σκίζονταν πιο εύκολα.

Γι’ αυτή τους την πρακτική πατέντα ο Στράους και ο Ντέιβις κέρδισαν το υπ’ αριθμόν 139.121 αμερικανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και μαζί με αυτό τον τίτλο των πατεράδων του blue jean του μπλε τζιν παντελονιού, όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

«Γεννημένο» από τη σκόνη του χρυσού

Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Αμερική βρισκόταν σε διαρκή αναβρασμό. Τα ορυχεία της Καλιφόρνιας, οι σιδηροδρομικές γραμμές που άπλωναν σιδερένιες φλέβες στην ήπειρο, οι κτηνοτρόφοι και οι εργάτες της Δύσης χρειάζονταν ένα παντελόνι που να αντέχει στην σκληρή εργασιακή καθημερινότητα. Ο Τζέικομπ Ντέιβις, ένας ράφτης εγκατεστημένος στη Νεβάδα, δεχόταν συνεχώς τα ίδια παράπονα. Οι τσέπες σκίζονταν, οι ραφές άνοιγαν.

Η λύση που σκέφτηκε ήταν σχεδόν παιδικά απλή: μικρά χάλκινα πριτσίνια στα σημεία μεγάλης καταπόνησης. Το αποτέλεσμα αποδείχθηκε επαναστατικό, αλλά ο Ντέιβις δεν είχε χρήματα για να κατοχυρώσει την ιδέα του.

Έτσι απευθύνθηκε στον προμηθευτή των υφασμάτων του, Λιβάι Στράους, έναν επιχειρηματία βαυαρικής καταγωγής που είχε μεταναστεύσει στο Σαν Φρανσίσκο αναζητώντας την τύχη του στην αμερικανική γη της Επαγγελίας κατά την περίοδο του πυρετού του χρυσού. Αντί για χρυσό ο Στράους «μυρίστηκε» τη δυναμική της εφεύρεσης και συνεργάστηκε με τον Ντέιβις, ώσπου στις 20 Μαΐου του 1873 γεννήθηκε επίσημα το πρώτο «riveted denim pant» (μτφ. «τζιν παντελόνι με πριτσίνια») της ιστορίας.

Από τις στοές των ορυχείων στις πασαρέλες του κόσμου

Φυσικά τα πρώτα τζιν δεν ήταν αυτό που λέμε fashion statement. Αντιθέτως ήταν απλώς εργαλεία επιβίωσης που οι δημιουργοί τους αποκαλούσαν «waist overalls» –δηλαδή φόρμες εργασίας μέσης–  προορίζοντάς τα για χρήση από ανθρακωρύχους, αγρότες, καουμπόηδες και εργάτες των σιδηροδρόμων.

Κανείς τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι το ίδιο ένδυμα θα φοριόταν έναν αιώνα αργότερα από κινηματογραφικούς αστέρες, μουσικούς, επαναστάτες, φοιτητές και προέδρους. Η ιστορία του τζιν είναι σχεδόν η ιστορία της νεωτερικότητας.

Στη δεκαετία του 1930 έγινε συνώνυμο της μυθολογίας της Άγριας Δύσης. Στη μεταπολεμική Αμερική ταυτίστηκε με τη νεανική αμφισβήτηση. Ο κινηματογράφος το μετέτρεψε σε σύμβολο αντισυμβατικότητας, ενώ η ροκ κουλτούρα το έντυσε με μια σχεδόν επαναστατική αύρα.  Το τζιν δεν ανήκε πλέον στους εργάτες, αλλά σε όλους!

Το μπλε ύφασμα  που κατέκτησε τον πλανήτη

Το πώς ένα ύφασμα που είναι πολύ κρύο τον χειμώνα, ζεστό το καλοκαίρι και σχεδιάστηκε για να λερώνεται και να αντέχει έγινε τελικά ένα από τα πιο διαχρονικά αντικείμενα κομψότητας, σηκώνει πολλή συζήτηση. Πολλοί ισχυρίζονται ότι αιτία είναι το σωστό μάρκετινγκ όπως έγινε για παράδειγμα με την Coca-Cola.

Μία πιο… φιλοσοφική –αλλά όχι κατ’ ανάγκη λανθασμένη– προσέγγιση λέει ότι τα τζιν παντελόνια επιβίωσαν όλων των τάσεων της μόδας, από την haute couture και τον μινιμαλισμό, ως το grunge και την hip-hop κουλτούρα, επειδή κάθε ξεθώριασμα, κάθε φθορά πάνω στο ύφασμα λειτουργούσε σαν προσωπικό ημερολόγιο του ανθρώπου που το φορούσε.

Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι το τζίν είναι το μοναδικό ένδυμα που μπορεί να φορεθεί ταυτόχρονα σε εργοτάξιο και σε κόκκινο χαλί χωρίς να «κλωτσάει» στο μάτι και την αισθητική.

Σήμερα η αγορά του denim αποτιμάται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως και το τζιν θεωρείται το πιο δημοφιλές είδος ένδυσης στον κόσμο.

Κι όμως, η αφετηρία του παραμένει μια ανθρώπινη εμπορική συναναστροφή μεταξύ ενός ράφτη που ήθελε να φτιάξει πιο ανθεκτικά παντελόνια και ενός εμπόρου που αναγνώρισε μια καλή ιδέα όταν τη συνάντησε.