Αγροτικό ζήτημα: Έγκλημα διαρκείας με θύματα τους παραγωγούς και θύτη το κράτος

Γράφει η «Άγρια Μέλισσα» (*)

 

 Ζούμε στη χώρα της «μαγικής εικόνας». Σε μια χώρα όπου οι αριθμοί στα φύλλα του Excel ευημερούν, όπου τα πρωτογενή πλεονάσματα γιορτάζονται με σαμπάνιες στα τηλεοπτικά παράθυρα και όπου οι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ παρουσιάζονται ως άθλος που θα ζήλευε η μισή Ευρώπη¹. Είναι η Ελλάδα των δεικτών, η Ελλάδα των οίκων αξιολόγησης, η Ελλάδα της «επενδυτικής βαθμίδας».

Όμως, υπάρχει και μια άλλη Ελλάδα. Αν τολμήσεις να ξύσεις λίγο το γυαλιστερό, χρυσοποίκιλτο περιτύλιγμα του κυβερνητικού αφηγήματος και αποφασίσεις να κατέβεις στην πραγματική ζωή –στο χωράφι, στη στάνη, στον οπωρώνα, στα καφενεία των ξεχασμένων χωριών– θα αντικρίσεις μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: την απόλυτη, τρομακτική αποσάθρωση.

Εκεί, μακριά από τα κλιματιζόμενα γραφεία των υπουργείων και τα φώτα των στούντιο, ο ελληνικός πρωτογενής τομέας δεν περνάει απλώς μια κρίση. Βιώνει τον προαναγγελθέντα θάνατό του. Και το χειρότερο; Η θανατική καταδίκη είναι υπογεγραμμένη από χέρια ελληνικά, από χέρια που κρατούν ακριβά στυλό και όχι την τσάπα στο λιοπύρι.

Αυτό που συντελείται τα τελευταία χρόνια στην ελληνική ύπαιθρο δεν είναι απλά λάθος. Είναι έγκλημα. Ένα έγκλημα διαρκείας, με θύματα τους παραγωγούς και θύτη ένα κράτος που, αντί να προστατεύσει τον μοναδικό πυλώνα πραγματικής παραγωγής πλούτου, επέλεξε να τον θυσιάσει στον βωμό της σκοπιμότητας, της διαφθοράς και της μικροπολιτικής.

Η προσωρινή «Τεχνική Λύση» που έγινε νόμος του κράτους

Για να καταλάβουμε το μέγεθος του εγκλήματος, πρέπει να γυρίσουμε τον χρόνο 10 χρόνια πίσω.

Το τεράστιο σκάνδαλο των παράνομων επιδοτήσεων, που σήμερα πνίγει τη χώρα στα πρόστιμα, δεν προέκυψε ξαφνικά, ως κεραυνός εν αιθρία. Δεν ήταν ένα στιγμιαίο λάθος ενός υπαλλήλου. Ήταν το φυσικό, αναπόφευκτο επακόλουθο μιας σειράς συνειδητών πολιτικών επιλογών, νομοθετικών στρεβλώσεων και εγκληματικών διαχειριστικών αποτυχιών που ξεκίνησαν το 2015 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, υπονομεύοντας συστηματικά κάθε έννοια διαφάνειας και νομιμότητας στη διαχείριση των ευρωπαϊκών ενισχύσεων.

Το 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ύστερα από εξονυχιστικούς ελέγχους, διαπιστώνει ότι η Ελλάδα είχε χαρτογραφήσει ως «βοσκοτόπους» εκτάσεις με ξυλώδη βλάστηση, οι οποίες σύμφωνα με τους κανονισμούς δεν ήταν επιλέξιμες για ενίσχυση. Όταν αυτές οι εκτάσεις μπαίνουν στον ψηφιακό χάρτη, η Κομισιόν από τα 24 εκατομμύρια στρέμματα που δήλωνε η Ελλάδα, αφαίρεσε μονοκονδυλιά τα 9,9 εκατομμύρια ως «μη επιλέξιμα» και επιβάλει πρόστιμα ύψους 450 εκατομμυρίων ευρώ.

Η Ελλάδα, σωστά τότε, επιμένει ότι οι μεσογειακού τύπου βοσκότοποι (με τα πουρνάρια και τη θαμνώδη βλάστηση) πρέπει να θεωρούνται επιλέξιμοι και προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Το 2014, η κυβέρνηση Σαμαρά επιχειρεί να βάλει μια τάξη, θεσμοθετώντας για πρώτη φορά τον ορισμό των βοσκοτόπων και αποφασίζοντας την κατάρτιση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης. Δυστυχώς, τα σχέδια αυτά μέχρι και σήμερα, εν έτει 2025, παραμένουν «όνειρο θερινής νυκτός»! Βλέπετε η πρώτη φορά αριστερά και η πρώτη φορά ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρωθυπουργός δεν ενδιαφέρθηκαν να συνεχίσουν το έργο της κυβέρνησης Σαμαρά…

Τότε λοιπόν, το 2014, υπό την πίεση να μη χαθούν οι επιδοτήσεις, ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης της ΝΔ, Γιώργος Καρασμάνης, θεσμοθετεί αυτό που ονομάστηκε μετέπειτα «τεχνική λύση». Τι ήταν αυτό; Με βάση την Ε.Ε., τα ζώα πρέπει να αντιστοιχούν σε συγκεκριμένη έκταση γης. Η «τεχνική λύση» επέτρεπε σε περιφέρειες όπου η γη δεν έφτανε, να «δανείζονται» εκτάσεις από αλλού, μέσω μιας κεντρικής κατανομής. Προσοχή όμως: η λύση αυτή σχεδιάστηκε για να ισχύσει μόνο για το 2014 και για την κάλυψη εκτάκτων αναγκών.

Κανείς δεν φανταζόταν τότε ότι αυτή η προσωρινή πατέντα θα γινόταν η μόνιμη κερκόπορτα της διαφθοράς για την επόμενη δεκαετία.

Η θεσμοθέτηση της ανομίας: 2015-2019

Το 2015 έρχεται ο ΣΥΡΙΖΑ και, αντί να καταργήσει την προσωρινή λύση, τη θεσμοθετεί και την κάνει νόμο του κράτους! Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, ως υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, ανοίγει ένα επικίνδυνο παράθυρο: Επιτρέπει, με τροποποιητική απόφαση, και σε μη κτηνοτρόφους να διεκδικούν δικαιώματα σε βοσκοτόπια, αρκεί να τα συντηρούν. Εδώ μπαίνει ο πρώτος σπόρος της απάτης.

Το 2017 η Κομισιόν δικαιώνει ουσιαστικά την Ελλάδα, υιοθετώντας τον ορισμό για τα μεσογειακά βοσκοτόπια και επιστρέφοντας τις εκτάσεις που είχαν κοπεί. Θα περίμενε κανείς ότι το πρόβλημα λύθηκε. Αμ δε! Η Ε.Ε. αλλάζει τον τρόπο επιδότησης για να δώσει κίνητρα στους νέους αγρότες μέσω του «Εθνικού Αποθέματος» — ενός κουμπαρά για τη νέα γενιά.

Τι κάνει όμως η ελληνική πολιτεία; Ο επόμενος υπουργός του ΣΥΡΙΖΑ, Βαγγέλης Αποστόλου, θεσμοθετεί την κατανομή αυτού του εθνικού αποθέματος σε βοσκοτόπους χωρίς ζώα και σε ανθρώπους που δεν είναι απαραίτητα κτηνοτρόφοι. Αυτό ήταν το τελειωτικό χτύπημα. Ο δρόμος για τις ψευδείς αιτήσεις άνοιξε διάπλατα.

Το αποκορύφωμα της διαφθοράς: 2019-2023

Το 2019, η σκυτάλη περνάει στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Οι ελπίδες για εξυγίανση διαψεύδονται πανηγυρικά. Οι υπουργοί Σταύρος Αραχωβίτης (ΣΥΡΙΖΑ) και στη συνέχεια Μάκης Βορίδης (ΝΔ) δίνουν το πράσινο φως στον πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ, Αθανάσιο Καπρέλη, να δεσμεύονται βοσκότοποι σε νησιά ή στην ηπειρωτική Ελλάδα, χιλιόμετρα μακριά από τα ζώα των κτηνοτρόφων.

Το 2020 και το 2021 οι δηλώσεις για βοσκοτόπια πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Το πάρτι έχει ανάψει για τα καλά. Και όποιος τολμά να χαλάσει τη γιορτή, «τρώγεται».

Η περίπτωση της ελέγκτριας Βιβής Τυχεροπούλου είναι συγκλονιστική. Το 2020, ανακαλύπτει ότι εκτάσεις που δηλώνονται από συγκεκριμένους «ιδιοκτήτες», έναν χρόνο πριν ανήκαν αλλού ή σε κανέναν. Ο τότε πρόεδρος Γρηγόρης Βάρρας τολμά να μπλοκάρει 3.500 ύποπτα ΑΦΜ και να στείλει υποθέσεις στον εισαγγελέα. Το αποτέλεσμα; Αποπέμπεται με συνοπτικές διαδικασίες.

Το μήνυμα ελήφθη. Ο επόμενος πρόεδρος, Δημήτρης Μελάς, εκδίδει οδηγία να μην γίνονται συγκρίσεις με προηγούμενα έτη. Δεν ζητούνται καν τίτλοι ιδιοκτησίας, αρκεί ένα Ε9! Η διαφθορά θεσμοθετείται και η ατιμωρησία γίνεται κανονικότητα.

Το 2023, ένας άλλος πρόεδρος, ο Ευάγγελος Σημανδράκος, επιχειρεί να μπλοκάρει 6.000 ύποπτα ΑΦΜ. Δέχεται άγρια επίθεση από τον υπουργό Λευτέρη Αυγενάκη, ο οποίος απαιτεί την παραίτησή του. Ο Σημανδράκος αντιστέκεται αρχικά, αλλά τελικά λυγίζει και παραιτείται. Ο κ. Αυγενάκης δίνει εντολή να ξεμπλοκαριστούν τα 6.000 ΑΦΜ. Το πλιάτσικο συνεχίζεται απρόσκοπτα.

 

Ο λογαριασμός της ντροπής

Και φτάνουμε στο σήμερα. Τον Μάρτιο του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει τον λογαριασμό: πρόστιμο 283 εκατομμυρίων ευρώ για κακοδιαχείριση στον ΟΠΕΚΕΠΕ για τα έτη 2020, 2021 και 2022. Συνολικά, για την περίοδο 2016-2023, τα πρόστιμα αγγίζουν τα 392,2 εκατομμύρια ευρώ.

Πρόκειται για σχεδόν 400 εκατομμύρια ευρώ που χάθηκαν οριστικά. Λεφτά που θα μπορούσαν να σώσουν τον Έλληνα αγρότη, κατέληξαν στα σκουπίδια ή στις τσέπες επιτήδειων.

 

Το μεγάλο ψέμα της «ανάκτησης»

Εδώ η κυβερνητική προπαγάνδα ξεπερνά κάθε όριο θράσους. Ακούμε στελέχη να λένε με ύφος χιλίων καρδιναλίων: «Θα πιάσουμε τους κλέφτες και τα λεφτά θα τα δώσουμε στους τίμιους αγρότες».

ΨΕΜΑ. Ένα τεράστιο, ασύστολο ψέμα. Οι κανονισμοί της Ε.Ε. είναι σαφείς και αμείλικτοι: Χρήματα που ανακτώνται από απάτες επιστρέφονται υποχρεωτικά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Δεν μένουν στην Ελλάδα. Η ζημιά είναι μη αναστρέψιμη. Το κράτος προτιμά να ταΐζει «σανό» την κοινή γνώμη, παρά να παραδεχτεί ότι η ανικανότητά του κόστισε μισό δισεκατομμύριο στον Έλληνα φορολογούμενο.

 

Η οικονομική ασφυξία και τα καρτέλ

Αν η ιστορία του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι το σκάνδαλο της δεκαετίας, η καθημερινότητα του αγρότη είναι η τραγωδία του αιώνα. Ακόμα και αν οι επιδοτήσεις δίνονταν σωστά, πάλι δεν θα έφταναν. Γιατί; Διότι το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί στη στρατόσφαιρα.

 

Η ενεργειακή θηλιά

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη απέτυχε παταγωδώς να προστατεύσει τον παραγωγό από την ενεργειακή ακρίβεια. Ο αγρότης πληρώνει ρεύμα για την άρδευση και τα θερμοκήπια σε τιμές πολλαπλάσιες σε σχέση με πριν τρία χρόνια. Ενώ η Ευρώπη επιδοτούσε την ενεργειακή μετάβαση, στην Ελλάδα ο αγρότης πληρώνει «χαράτσια» στη ΔΕΗ και στους παρόχους. Το αγροτικό πετρέλαιο φορολογείται εξοντωτικά, μετατρέποντας το κάθε όργωμα σε πράξη οικονομικής αυτοκτονίας.

Προσθέστε σε αυτά την αλόγιστη αύξηση στα λιπάσματα (40-60% πάνω!), στους σπόρους, στα φυτοφάρμακα. Ο Έλληνας αγρότης, όσο ικανός κι αν είναι, δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστικός. Όταν το κόστος ξεπερνά την τιμή πώλησης, η μόνη επιλογή είναι η εγκατάλειψη. Αυτό δεν είναι κρίση. Είναι σχέδιο αφανισμού!

 

Ο αθέμιτος ανταγωνισμός: Το ρύζι και το γάλα

Το δράμα ολοκληρώνεται στην αγορά. Το ελληνικό ρύζι, προϊόν εξαιρετικής ποιότητας, σαπίζει στις αποθήκες γιατί η αγορά έχει πλημμυρίσει από φθηνό ρύζι Ασίας, αμφιβόλου ποιότητας, που εισάγεται χωρίς κανέναν αυστηρό έλεγχο. Το ίδιο συμβαίνει με το γάλα σε σκόνη που «βαφτίζεται» ελληνικό.

Η κυβέρνηση παραμένει αμήχανος θεατής. Αντί να προστατεύσει τον παραγωγό και τη δημόσια υγεία, επιτρέπει την καταστροφή της εγχώριας παραγωγής.

 

Ο κοινωνικός αυτοματισμός

Και αντί να χτυπήσει τα καρτέλ των μεσαζόντων που αγοράζουν φθηνά στο χωράφι και πωλούν χρυσάφι στο ράφι, η κυβέρνηση τι κάνει; Ενεργοποιεί τον «κοινωνικό αυτοματισμό». Στρέφει τον καταναλωτή ενάντια στον αγρότη. Προβάλλει τα κλειστά μπλόκα και την ταλαιπωρία, κρύβοντας τα αιτήματα επιβίωσης. Μια βρώμικη τακτική «Διαίρει και Βασίλευε» για να αποφύγει το πολιτικό κόστος.

 

Το πολιτικό θέατρο και η Εξεταστική-φάρσα

Και ενώ η ύπαιθρος φλέγεται, στο ελληνικό κοινοβούλιο παρακολουθούμε μια κακόγουστη φαρσοκωμωδία. Η Εξεταστική Επιτροπή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ ήρθε να επιβεβαιώσει την πλήρη θεσμική παρακμή.

Στον ρόλο του πρωταγωνιστή, ο βουλευτής της ΝΔ Μακάριος Λαζαρίδης. Ένας άνθρωπος που αναδείχθηκε μέσα από την υπεράσπιση της κυβερνητικής γραμμής στην τραγωδία των Τεμπών, μετατρέπεται τώρα σε «πολιορκητικό κριό» της συγκάλυψης.

Η εικόνα του στην Επιτροπή είναι αποκαρδιωτική. Αντί να λειτουργεί θεσμικά ως εκπρόσωπος του λαού που επιθυμεί την αλήθεια, εμφανίζεται ως ο κυνικός δικηγόρος της κυβερνητικής ατιμωρησίας, υπερασπιζόμενος μάρτυρες με επιχειρήματα που προκαλούν γέλια και κλάματα. Η στάση του Μακάριου Λαζαρίδη, κατά την εμφάνιση του κ. Φραπέ (Γ. Ξυλούρη) στην εξεταστική επιτροπή δεν ήταν απλώς αμυντική, ήταν μια επίδειξη αλαζονικής πολιτικής ανευθυνότητας που αποσκοπούσε στην πλήρη αποδόμηση της διαδικασίας.

Η κριτική στον Λαζαρίδη δεν είναι προσωπική επίθεση, αλλά η καταγραφή της θεσμικής οπισθοχώρησης που ενσαρκώνει. Ο βουλευτής έφτασε στο σημείο να υποστηρίξει ότι μάρτυρας έχει δικαίωμα σιωπής προσδίδοντάς του από μόνος του και αυθαίρετα την ιδιότητα του «υπόπτου», αγνοώντας επιδεικτικά τον Ποινικό Κώδικα που ορίζει σαφώς πότε κάποιος καθίσταται ύποπτος. Αυτή η νομική ακροβασία, προερχόμενη από μέλος του Κοινοβουλίου, δεν ήταν απλώς λάθος· ήταν μια συνειδητή προσπάθεια φίμωσης της διαδικασίας και υπονόμευσης του κύρους της Εξεταστικής Επιτροπής. Ο Λαζαρίδης ενήργησε ως πολιτικός «τεχνικός σύμβουλος» της συγκάλυψης, δίνοντας νομικά προσχήματα σε μάρτυρες που δεν ήθελαν να αποκαλύψουν την αλήθεια.

Το πρόβλημα με τον Λαζαρίδη και τον κάθε Λαζαρίδη είναι ότι εκπροσωπούν την κυνική μετάλλαξη του πολιτικού λόγου. Ενώ η κυβέρνηση ορκίζεται στην «αριστεία» και τη «διαφάνεια», ο βουλευτής της λειτουργεί ως το πιο ακραίο ανάχωμα στην αποκάλυψη της διαφθοράς. Η εμπλοκή του στα Τέμπη και τώρα στον ΟΠΕΚΕΠΕ, τον καθιστά τον κατ’ εξοχήν εκφραστή της «λογικής της ασπίδας» που χρησιμοποιεί η εξουσία για να προστατεύσει τους εαυτούς της και τους εκλεκτούς της. Η δράση του υποδηλώνει μια βαθιά περιφρόνηση προς τη θεσμική λειτουργία και την απαίτηση των πολιτών για λογοδοσία. Η παρουσία του στην Επιτροπή δεν ήταν έλεγχος. Ήταν ο ορισμός του «άνευ προηγουμένου» φιάσκου.

Ο Λαζαρίδης, ως έμπειρος χειριστής της επικοινωνίας και του παρασκηνίου, γνωρίζει άριστα ότι η ουσία του σκανδάλου δεν βρίσκεται μόνο στις παράνομες επιδοτήσεις, αλλά στην ατιμωρησία αυτών που τις επέτρεψαν. Η τακτική του ήταν να μετατρέψει την έρευνα σε κομματική αντιπαράθεση, θυσιάζοντας την πολιτική σοβαρότητα στον βωμό της επικοινωνίας και της εξυπηρέτησης του κυβερνητικού αφηγήματος. Αυτή η πρακτική, δηλαδή η μετατροπή του ελέγχου σε φάρσα, είναι εξίσου καταστροφική με το ίδιο το σκάνδαλο, καθώς δηλητηριάζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς. Φαντάζομαι ότι θα επιβραβευθεί εκ νέου από τον Κυριάκο και θα τον δούμε σύντομα σε υπουργική θέση…

 

Η βαθύτερη κριτική που πρέπει να ασκηθεί στην παρούσα πολιτική ηγεσία και στους ιδεολογικούς της καθοδηγητές, όπως ο Μακάριος Λαζαρίδης, είναι ότι έχουν αποδεχθεί την ιδεολογική μετάλλαξη της Ελλάδας. Το όραμά τους δεν περιλαμβάνει την αγροτική παραγωγή ως στρατηγικό πυλώνα, αλλά ως ένα γραφικό, δευτερεύον στοιχείο της οικονομίας, που μπορεί να θυσιαστεί για χάρη των μεγάλων επενδύσεων σε τουρισμό και real estate.

Η ουσία, αγαπητέ αναγνώστη, είναι μία και αμείλικτη. Η διακυβέρνηση Μητσοτάκη μπορεί να είναι άριστη στη διαχείριση των Excel και στην επικοινωνία, αλλά έχει αποτύχει παταγωδώς στην προστασία της παραγωγικής βάσης της χώρας.

Το ΑΕΠ μπορεί να ανεβαίνει, αλλά είναι μια άνοδος «πλασματική», μια φούσκα. Χωρίς πρωτογενή τομέα, η Ελλάδα μεταλλάσσεται βίαια. Μετατρέπεται σε ένα απέραντο ξενοδοχείο και οι Έλληνες σε σερβιτόρους της Ευρώπης.

Αυτή η εξάρτηση από μία μόνο οικονομική δραστηριότητα (Τουρισμός) αποτελεί εθνικό κίνδυνο, ειδικά σε έναν ασταθή γεωπολιτικό κόσμο. Η επισιτιστική μας ασφάλεια κρέμεται από μια κλωστή. Είμαστε πλέον εξαρτημένοι από τις διαθέσεις των ξένων αγορών για βασικά αγαθά, όπως το γάλα, το κρέας και τα δημητριακά. Όταν η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού διαταραχθεί εκ νέου – είτε λόγω πανδημίας είτε λόγω πολέμου – η Ελλάδα, στερημένη από δική της παραγωγή, θα βρεθεί σε επισιτιστικό και οικονομικό αδιέξοδο.

Η πολιτική της «μεγάλης εικόνας» που προβάλλουν οι κυβερνώντες και οι μηχανισμοί τους, όπως ο Λαζαρίδης, είναι μια πολιτική που αγνοεί τη σιωπηλή καταστροφή που συντελείται στην ελληνική περιφέρεια. Η ευημερία του Κολωνακίου δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ερήμωση της επαρχίας.

 

Η ώρα της επιβίωσης

Ο αγροτικός κόσμος δεν ζητάει ελεημοσύνη. Δεν ζητάει χάρες. Ζητάει εργαλεία για να δουλέψει. Ζητάει να σταματήσει το πλιάτσικο των επιδοτήσεων από τους επιτήδειους που έχουν μπάρμπα στην Κορώνη. Ζητάει να μην είναι θύμα των καρτέλ και της ενεργειακής αισχροκέρδειας.

Αν δεν ληφθούν άμεσα, δραστικά μέτρα –και όχι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα– ο πρωτογενής τομέας θα σβήσει οριστικά. Και τότε, κανένα «επενδυτικό πλεόνασμα», καμία αναβάθμιση από οίκο αξιολόγησης, κανένα χειροκρότημα στις Βρυξέλλες δεν θα μπορεί να χορτάσει έναν λαό. Έναν λαό που, με την ανοχή, την απραξία και την υπογραφή των κυβερνώντων του, ξέχασε πώς να παράγει το ψωμί του, έχοντας επιτρέψει στους λίγους και εκλεκτούς να του κλέψουν το μέλλον.

Η ώρα της ευθύνης έχει παρέλθει. Τώρα είναι η ώρα της επιβίωσης. Και δυστυχώς, για την ελληνική ύπαιθρο, το ρολόι δείχνει μεσάνυχτα.

 

 

(*) Η «Άγρια Μέλισσα» είναι δικηγόρος-αρθρογράφος