Αλβανία: Η Επανάσταση των Φλαμίνγκο

Τις τελευταίες εβδομάδες η καθημερινότητα στην Αλβανία είναι ταραχώδης και χτυπά στον παλμό των οικολογικών κινητοποιήσεων, με τα μάτια της διεθνούς κοινότητας να είναι στραμμένα στο μικρό βαλκανικό κράτος και στα σχεδία που έχει γι’ αυτό ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ.

Επιμέλεια: Μιχάλης Μπαρσάκης

Σύμβολο των διαδηλώσεων είναι τα ροζ χάρτινα φλαμίνγκο που υψώνονται πάνω από το πλήθος. Οι δρόμοι των Τιράνων έχουν κατακλυστεί από διαδηλωτές οι οποίοι φωνάζουν συνθήματα κατά της κυβέρνησης Ράμα και ενός επενδυτικού σχεδίου που σχετίζεται με την οικογένεια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν την 23^η Μαΐου με αφορμή τα σχέδια για τη δημιουργία πολυτελών τουριστικών συγκροτημάτων στην περιοχή της λιμνοθάλασσας Νάρτα και στο νησί Σαζάν. Τα συγκεκριμένα έργα σχετίζονται με την εταιρεία Affinity Partners του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του προέδρου των ΗΠΑ, με τους ακτιβιστές να υποστηρίζουν ότι τα συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια απειλούν ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Αδριατικής. Η αλήθεια είναι ότι οι κινητοποιήσεις έχουν και έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά, καθώς οι διαδηλωτές θέτουν επί τάπητος ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα όπως η διαχείριση της δημόσιας γης, η διαφάνεια και συνακόλουθα η σχέση πολιτικής εξουσίας και μεγάλων επενδυτικών συμφερόντων.

Σε κάθε περίπτωση, η ένταση δεν λείπει αφού έχουν σημειωθεί συγκρούσεις των διαδηλωτών με αστυνομικές δυνάμεις, ενώ ορισμένοι από τους διαμαρτυρόμενους ξήλωσαν ακόμη και περιφράξεις εργοταξίων στην αλβανική ακτογραμμή.

Η ιδιομορφία του υγροτόπου Βιόσα-Νάρτα

Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Μεσογείου, η Βιόσα-Νάρτα, μια περιοχή που παρουσιάζει υψηλό επίπεδο βιοποικιλότητας καθώς φιλοξένει έναν τεράστιο αριθμό πτηνών. Γι’ αυτό, άλλωστε, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις επέλεξαν το φλαμίνγκο ως έμβλημα του αγώνα που έχει… βαφτιστεί «Επανάσταση των Φλαμίνγκο».

Όπως γράφει ο Σουηδός δημοσιογράφος Στέφαν Λόβγκρεν στο περιβαλλοντικό ειδησεογραφικό site Mongabay, ο υγρότοπος Βιόσα-Νάρτα είναι μια από τις τελευταίες αδιατάρακτες εκβολικές περιοχές δέλτα άγριας φύσης στη Μεσόγειο. Μόνο το 4% των οικοσυστημάτων δέλτα της περιοχής παραμένει σχετικά αδιατάρακτο και η Βιόσα-Νάρτα είναι το μεγαλύτερο και πιο πλούσιο σε βιοποικιλότητα από αυτά. Περισσότερα από 2.300 είδη έχουν καταγραφεί σε ένα «μωσαϊκό» από λιμνοθάλασσες, καλαμιώνες, αλυκές και παράκτιους αμμόλοφους, που σχηματίστηκαν κατά τη διάρκεια χιλιετιών.

Στην καρδιά του δέλτα βρίσκεται η Λιμνοθάλασσα της Νάρτας, μια τεράστια και ρηχή υφάλμυρη υδάτινη έκταση που καλύπτει περισσότερα από 40 τετραγωνικά χιλιόμετρα, εκεί όπου ο ποταμός Βιόσα συναντά την Αδριατική Θάλασσα. Η λιμνοθάλασσα φιλοξενεί περισσότερα από 20.000 διαχειμάζοντα υδρόβια πτηνά και συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους υγροτόπους της Μεταναστευτικής Διαδρομής της Αδριατικής, του διαδρόμου μέσω του οποίου εκατομμύρια πουλιά μετακινούνται κάθε χρόνο μεταξύ της Αφρικής και της Ευρώπης.

Οι πρώτες αντιδράσεις περιβαλλοντικών ομάδων

Σημειώνεται, ότι για περισσότερο από μία δεκαετία, ο ποταμός Βιόσα που πηγάζει από την οροσειρά της Πίνδου στην Ελλάδα, διασχίζει τη νότια Αλβανία και εκβάλλει στην Αδριατική Θάλασσα, βρέθηκε στο επίκεντρο μίας από τις πιο σκληρές περιβαλλοντικές μάχες στην Ευρώπη. Παρά το γεγονός ότι έχει φράγματα κοντά στις πηγές του στην Ελλάδα, ο ποταμός ρέει ελεύθερα μέσα στην Αλβανία, με τις κοίτες του να μεταβάλλονται και να διακλαδώνονται πάνω σε εκτεταμένες χαλικώδεις αποθέσεις, σχηματίζοντας πρότυπα που κάποτε χαρακτήριζαν πολλούς ευρωπαϊκούς ποταμούς.

Όταν λοιπόν ο ποταμός απειλήθηκε από μια σειρά υδροηλεκτρικών έργων, περιβαλλοντικές οργανώσεις κινητοποιήθηκαν και πέτυχαν μια ιστορική νίκη το 2023. Ο ποταμός Βιόσα ανακηρύχθηκε το πρώτο Εθνικό Πάρκο Άγριου Ποταμού στην Ευρώπη. Με αυτόν τον τρόπο εγκαινιάστηκε ένα νέο μοντέλο προστασίας της φύσης, στο οποίο προστατεύεται από αναπτυξιακές παρεμβάσεις η φυσική ροή του ποταμού, και όχι μόνο η γύρω χερσαία περιοχή.

Όμως το δέλτα έμεινε εκτός της συμφωνίας. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις φοβήθηκαν ότι η προσπάθεια ένταξής του θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη τη συμφωνία προστασίας και έτσι η περιοχή παρέμεινε υπό ένα ασθενέστερο καθεστώς προστασίας, αυτό του Προστατευόμενου Τοπίου Βιόσα-Νάρτα. Ενώ το καθεστώς του εθνικού πάρκου προσφέρει το αυστηρότερο επίπεδο προστασίας σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα διατήρησης της φύσης, η κατηγορία του προστατευόμενου τοπίου επιτρέπει περιορισμένη ανάπτυξη και ανθρώπινες δραστηριότητες.

Όπως γράφει ο Λόβγκρεν στο ίδιο άρθρο, οι χάρτες είχαν ήδη τροποποιηθεί ώστε να προβλέπουν την κατασκευή ενός νέου διεθνούς αεροδρομίου κοντά στη λιμνοθάλασσα. Στη συνέχεια, στις αρχές του 2024, η κυβέρνηση του Έντι Ράμα τροποποίησε τη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές, επιτρέποντας την κατασκευή έργων που περιγράφονται αόριστα ως «τουριστικές επενδύσεις υψηλού επιπέδου», ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες ζώνες. Τρεις εβδομάδες αργότερα, η εταιρεία Affinity Partners του Τζάρεντ Κούσνερ ανακοίνωσε τα επενδυτικά της σχέδια.

Σημειώνεται, ότι τον Σεπτέμβριο του 2025, το δέλτα απέκτησε ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας, καθώς εντάχθηκε στο νεοσύστατο Απόθεμα Βιόσφαιρας της Κοιλάδας του Βιόσα της UNESCO, ένα καθεστώς προστασίας που είχε υποστηριχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της ενταξιακής πορείας της Αλβανίας.

Ωστόσο, τον Ιανουάριο, η Ιβάνκα Τραμπ, σύζυγος του Τζάρεντ Κούσνερ, επισκέφθηκε την Αλβανία μαζί με αρχιτέκτονες και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα. Η επίσκεψη αυτή θεωρήθηκε ως ένδειξη ότι το επενδυτικό σχέδιο του Κούσνερ πλησιάζει στο στάδιο της υλοποίησης.

Η κρισιμότητα διατήρησης του βιοτόπου

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η αλβανική κυβέρνηση δεν έχει επίσης τηρήσει τις νομικές της υποχρεώσεις που απορρέουν από το σχέδιο διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Άγριου Ποταμού Βιόσα. Παρότι το πάρκο έχει επιτύχει σημαντικά αποτελέσματα –κυρίως την αποτροπή της κατασκευής φραγμάτων– οι παραβιάσεις των προβλεπόμενων μέτρων έχουν αυξηθεί.

Μεγάλες ποσότητες νερού έχουν εκτραπεί από τον ποταμό Σουσίτσα, έναν σημαντικό παραπόταμο που βρίσκεται εντός του εθνικού πάρκου, για αρδευτικούς σκοπούς, κατά παράβαση του σχεδίου διαχείρισης. Παράλληλα, υπάρχουν περαιτέρω σχέδια για τη μεταφορά των υδάτων του μέσω αγωγών προς τις παράκτιες περιοχές, προκειμένου να εξυπηρετηθούν τουριστικές αναπτύξεις.

Επιπλέον, αργό πετρέλαιο έχει διαρρεύσει στον ποταμό Βιόσα κοντά στην πόλη Πότσεμ, όπου περίπου 150 ενεργές πετρελαιοπηγές βρίσκονται κατά μήκος του μεσαίου τμήματος της κοίτης του ποταμού.

Η απειλή που αντιμετωπίζει το δέλτα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας κρίσης. Τα δέλτα συγκαταλέγονται στα πιο βιολογικά παραγωγικά οικοσυστήματα της Γης, καθώς αποτελούν περιοχές όπου το γλυκό και το αλμυρό νερό αναμειγνύονται, δημιουργώντας συνθήκες εξαιρετικής γονιμότητας και πλούσιας βιοποικιλότητας.

Επομένως, η «Επανάσταση των φλαμίνγκο» δεν αποτελεί απλώς μια δράση που στοχεύει στην προστασία ενός υγροτόπου. Για ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων της Αλβανίας, οι παλλαϊκές αυτές κινητοποιήσεις αντανακλούν τις αντιλήψεις των κατοίκων απέναντι σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που όπως αναφέρουν ακτιβιστές, οι οποίοι πρωταγωνιστούν στις διαδηλώσεις, βάζει σε δεύτερη μοίρα το φυσικό περιβάλλον και την ευημερία των τοπικών κοινωνιών. Όσο λοιπόν η κυβέρνηση Ράμα συνεχίζει να ευνοεί τα επενδυτικά σχέδια του Τζάρεντ Κούσνερ, το «φλαμίνγκο» θα παραμένει ως το ενωτικό σύμβολο που συνδέει την οικολογία με την ανάγκη της κοινωνικής δικαιοσύνης για τις τοπικές κοινότητες της Αλβανίας.