Από το Επιτελικό Κράτος στο οικογενειακό σύνδρομο

Γράφει η «Άγρια Μέλισσα» (*)

Πώς μια ιλουστρασιόν υπόσχεση για εκσυγχρονισμό και διαφάνεια μετατράπηκε στην πιο βίαιη, μεθοδευμένη αλλοίωση του πολιτεύματος μετά τη Μεταπολίτευση.

«Tο «Μαξίμου Α.Ε.» μπαίνει στο μικροσκόπιο της «Α» και του iapopsi.gr που ανοίγει τον φάκελο μιας πρωτοφανούς θεσμικής εκτροπής, ενώνοντας τα κομμάτια του παζλ που η εξουσία πασχίζει να κρατήσει στο σκοτάδι.

Από την ανατομία του «Επιτελικού Κράτους» και τον εγκλωβισμό του Πρωθυπουργού στις επισυνδέσεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, μέχρι τη συνταγματική παγίδα των αναλώσιμων «βουλευτών-μπαλαντέρ» και τη σφοδρή σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Πώς το «Στέμμα του Παντοκράτορα» σφυρηλατείται με τα υλικά της συγκάλυψης, μετατρέποντας τη Δημοκρατία μας σε μια ιδιωτική Εταιρεία.»

👇 👇 👇

Η ιστορία των εθνών δεν γράφεται μόνο με μεγάλες μάχες ή ηρωικές αποφάσεις, αλλά και με μεγάλες, βαρύγδουπες λέξεις που χρησιμοποιούνται εντέχνως για να καλύψουν μικρές, ιδιοτελείς πράξεις. Οι σύγχρονες δημοκρατίες, άλλωστε, δεν πεθαίνουν πια στους δρόμους, αλλά φθίνουν σιωπηλά, μέσα από νομοσχέδια που βαφτίζονται «μεταρρυθμίσεις» και διαγγέλματα που υπόσχονται την «κάθαρση».

Στην περίπτωση της Ελλάδας της τελευταίας επταετίας, οι λέξεις «εκσυγχρονισμός», «αριστεία» και «διαφάνεια» χρησιμοποιήθηκαν ως το απόλυτο, αδιαπέραστο πέπλο για να σκεπάσουν μια μεθοδευμένη επιχείρηση άλωσης του κράτους.

Αυτό που παρακολουθούμε δεν είναι μια απλή διακυβέρνηση. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιχειρεί, ξεκάθαρα και μεθοδικά, την πιο βίαιη και μεθοδευμένη αλλοίωση του πολιτεύματος από τη Μεταπολίτευση και μετά. Στο άρθρο αυτό δεν θα αναλωθούμε σε μια πολιτική κριτική μιας σειράς αποτυχημένων πολιτικών. Θα αποτυπώσουμε μια ακτινογραφία της θεσμικής σήψης που ξεκίνησε ως υπόσχεση αναγέννησης και κατέληξε ως μια πρωτοφανής δημοκρατική εκτροπή. Όταν το 2019 η κυβέρνηση ανέλαβε τα ηνία, το αφήγημα ήταν ήδη καλοστημένο: ένα «Επιτελικό Κράτος» που θα έφερνε, δήθεν, την αποτελεσματικότητα και την ευελιξία των πολυεθνικών κολοσσών στη δημόσια διοίκηση. Όμως, στην πράξη αποδείχθηκε ότι το «επιτελικό» δεν σήμαινε «αποτελεσματικό», αλλά ωμά «συγκεντρωτικό». Ήταν η γέννηση ενός Λεβιάθαν που, με το μειλίχιο χαμόγελο του μεταρρυθμιστή, άρχισε να ξηλώνει έναν-έναν τους αρμούς της δημοκρατικής λογοδοσίας, καταλύοντας την ουσία της Προεδρευομένης Κοινοβουλευτικής Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας.

1] Ο Νόμος 4622/2019: Η Μήτρα του Πρωθυπουργοκεντρικού Αυταρχισμού

Η αρχή του κακού, η μήτρα αυτής της θεσμικής εκτροπής, βρίσκεται στον πρώτο κιόλας νόμο της κυβέρνησης, τον Νόμο 4622/2019 για το περιβόητο «Επιτελικό Κράτος». Αυτό το νομοθέτημα παρουσιάστηκε στους πολίτες ως η «βίβλος» του ορθολογισμού και του εκσυγχρονισμού. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ήταν το απόλυτο νομικό εργαλείο για τη στεγανοποίηση της εξουσίας μέσα στους τοίχους του Μεγάρου Μαξίμου. Με μία μόνο κίνηση, το «Κέντρο Διακυβέρνησης» επιχείρησε να ελέγξει κάθε δυνατή πτυχή της κυβερνητικής δράσης.

Πώς ακριβώς μεταφράζεται αυτό; Οι υπουργοί σταμάτησαν να είναι αυτόνομοι πολιτικοί παράγοντες. Υποβαθμίστηκαν ραγδαία και λειτουργούν πλέον ως απλοί διεκπεραιωτές αποφάσεων που λαμβάνονται σε κλειστές συσκέψεις στο πρωθυπουργικό γραφείο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, μέσω του Επιτελικού Κράτους, οι υπουργοί κυριολεκτικά παρακολουθούνται και ελέγχονται ασφυκτικά από τους Γενικούς Γραμματείς και το ίδιο το Μαξίμου μέσω του πληροφοριακού συστήματος «Μαζί». Ο Πρωθυπουργός δεν θέλει συνεργάτες με αυτόνομη φωνή, αλλά υπαλλήλους.

Αυτό ήταν το σημείο μηδέν της σημερινής μας κατάστασης. Η υπόσχεση για αποκομματικοποίηση του κράτους αποδείχθηκε ο πιο κυνικός εμπαιγμός του εκλογικού σώματος. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο άνθρωπος που κάποτε, από τα έδρανα της αντιπολίτευσης, τιτίβιζε παθιασμένα για την ανάγκη ανεξαρτησίας των θεσμών, κατέληξε να χτίσει το πιο κομματικοποιημένο και συγκεντρωτικό κράτος που είδε η χώρα από την εποχή της ΕΡΕ. Αντί για ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς, είδαμε μια διοικητική δυσκαμψία όπου, παρά τον υποτιθέμενο κεντρικό έλεγχο, η γραφειοκρατία παραμένει τεράστια και η επικοινωνία μεταξύ του αθηναϊκού κέντρου και της περιφέρειας καθίσταται εντελώς προβληματική, ένα κλασικό δηλαδή σύμπτωμα του «υδροκέφαλου» κράτους.

2] Το Ψηφιακό Αποτύπωμα της Υποκρισίας: Ο Μητσοτάκης του Twitter vs Ο Μητσοτάκης του Μαξίμου

Η δύναμη του διαδικτύου, ωστόσο, είναι ότι δεν ξεχνά ποτέ. Και το ψηφιακό παρελθόν του Πρωθυπουργού αναδεικνύεται πλέον στον χειρότερο εφιάλτη του. Ανατρέχοντας στα tweets του από την περίοδο 2015-2018 (όπως αποτυπώνονται στις εικόνες που συνοδεύουν το άρθρο μας), βλέπουμε το προφίλ ενός ηγέτη που εμφανιζόταν ως ο απόλυτος εγγυητής της διαφάνειας, της αριστείας και της θεσμικής ομαλότητας.

«Τελειώνουμε με τον παλαιοκομματισμό και τις πελατειακές σχέσεις», διακήρυττε στο Twitter. «Το κράτος ανήκει στους πολίτες, όχι στα κόμματα. Η αξιοκρατία θα είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση». Πόση πικρή ειρωνεία κρύβεται πίσω από αυτούς τους χαρακτήρες σήμερα! Ο δήθεν σταυροφόρος της αξιοκρατίας μετέτρεψε τη δημόσια διοίκηση σε μια απέραντη οικογενειακή επιχείρηση, όπου η μόνη πραγματική «αξία» που επιβραβεύεται είναι η τυφλή υποταγή στον αρχηγό. Το κράτος δεν ήρθε να εξυπηρετήσει τον πολίτη, αλλά να ιδιοποιηθεί τη λαϊκή εντολή ως μια «λευκή επιταγή» για την εξυπηρέτηση των ημετέρων.

Σε μια άλλη ανάρτηση, ο τότε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης υπερθεμάτιζε: «Η διαφάνεια είναι οξυγόνο για τη δημοκρατία. Ο έλεγχος της εξουσίας δεν είναι επιλογή, είναι υποχρέωση». Αλήθεια, κ. Πρωθυπουργέ; Πού ακριβώς βρισκόταν αυτό το «οξυγόνο» όταν οι ανεξάρτητες αρχές δέχονταν λυσσαλέες επιθέσεις επειδή απλώς τόλμησαν να κάνουν τη δουλειά τους; Πού ήταν η «υποχρέωση ελέγχου» όταν το Μαξίμου ύψωνε αδιαπέραστα τείχη προστασίας γύρω από τους στενούς συνεργάτες του;

Ακόμη πιο ηχηρή είναι η αντίφαση σχετικά με το κράτος δικαίου. «Το κράτος δικαίου δεν είναι υπό διαπραγμάτευση. Η προστασία της ιδιωτικής ζωής και των επικοινωνιών είναι θεμέλιο της ελευθερίας μας». Αυτές οι λέξεις, γραμμένες από τον ίδιο άνθρωπο που έμελλε να πρωταγωνιστήσει στο σκοτεινότερο σκάνδαλο μαζικών παρακολουθήσεων στην Ευρώπη, δεν συνιστούν απλώς πολιτική ανακολουθία. Συνιστούν το απόλυτο μνημείο συνειδητής εξαπάτησης. Πρόκειται για την τέλεια αντίθεση ανάμεσα στην ιλουστρασιόν βιτρίνα των κοινωνικών δικτύων και την ωμή, αυταρχική άσκηση της εξουσίας πίσω από τις κλειστές πόρτες.

3] Το Οικογενειακό Σύνδρομο: Μια Ιστορία που Επαναλαμβάνεται ως Εφιάλτης

Για να μπορέσει κανείς να αποκωδικοποιήσει πλήρως την πολιτική ψυχοσύνθεση του Κυριάκου Μητσοτάκη, είναι απολύτως αναγκαίο να μελετήσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Η σημερινή διακυβέρνηση δεν λειτουργεί εν κενώ· δεν είναι ένα τυχαίο ιστορικό πυροτέχνημα. Αντιθέτως, η ανάλυση αυτού του «οικογενειακού μοτίβου» αποκαλύπτει εντυπωσιακές ιστορικές συμπτώσεις και δομικές ομοιότητες που εκτείνονται σε βάθος τριών δεκαετιών. Εκδηλώνεται με μια βαθιά ριζωμένη περιφρόνηση προς τους θεσμούς και μια παθολογική, ιδιοκτησιακή αντίληψη για τη διαχείριση της κρατικής μηχανής.

Το πλέον εμφανές κοινό σημείο, ο απόλυτος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον πατέρα και τον γιο, είναι φυσικά το σύνδρομο των υποκλοπών. Είναι πραγματικά ανατριχιαστικό το πώς η ιστορία επαναλαμβάνεται, όχι ως φάρσα, αλλά ως εθνικός εφιάλτης. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (1990-1993) σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τις περιβόητες αποκαλύψεις του Χρήστου Μαυρίκη για τις τηλεφωνικές παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων.

Σήμερα, σαν ένα κακόγουστο ριμέικ με τεχνολογία 21ου αιώνα, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη βουλιάζει στον βούρκο του σκανδάλου των υποκλοπών με το Predator και την ΕΥΠ. Και στις δύο περιπτώσεις, η στόχευση ήταν ίδια: ο απόλυτος έλεγχος. Παρακολουθήθηκαν υπουργοί της ίδιας της κυβέρνησης, οι αρχηγοί του Στρατού, αλλά και πολιτικοί αρχηγοί.

 

Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή ιστορική επανάληψη, το πρόσωπο του Αντώνη Σαμαρά αναδεικνύεται στην απόλυτη σταθερά. Η εμμονή της οικογένειας με την παρακολούθηση του πρώην Πρωθυπουργού –τότε, με τα καλώδια στα ΚΑΦΑΟ, και τώρα, με τα μολυσμένα SMS– αποδεικνύει ότι η παράταξη αντιμετωπίζει τη χώρα σαν φέουδο. Όποιος αρνείται να σκύψει το κεφάλι στον επικεφαλής του «οίκου», μετατρέπεται αυτομάτως σε εσωτερικό εχθρό που πρέπει να φακελωθεί.

Σε αυτή την κοσμοθεωρία, η αστυνομία, η ΕΥΠ και η δικαιοσύνη δεν ανήκουν στο ελληνικό κράτος, ούτε υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Ανήκουν στον εκάστοτε ένοικο του Μαξίμου. Είναι ο ιδιωτικός στρατός που χρησιμοποιείται με την ίδια ευκολία τόσο για να στραγγαλίζει τους πολιτικούς αντιπάλους, όσο και για να εκβιάζει τους ίδιους τους υπουργούς της κυβέρνησης.

4] Η Συνταγματική «Εκτροπή» και ο Στραγγαλισμός του Άρθρου 26

Όλη αυτή η νοσηρή αντίληψη περί εξουσίας κορυφώνεται σήμερα με την πρόταση για το απόλυτο ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος. Πρόκειται για τον Δούρειο Ίππο που επιχειρεί να αλλοιώσει τη βάση και τη μορφή του ίδιου του πολιτεύματος.

Η κυβέρνηση, παίζοντας με τις λέξεις, επικαλείται ότι δήθεν έτσι ενισχύεται η διάκριση των εξουσιών (Άρθρο 26 του Συντάγματος). Ισχυρίζονται πως, αφού ο νομοθέτης-βουλευτής δεν θα ταυτίζεται με τον ελεγχόμενο-υπουργό, το σύστημα θα είναι πιο καθαρό. Η πραγματικότητα, όμως, είναι τρομακτικά αντίστροφη. Με το απόλυτο ασυμβίβαστο, η Εκτελεστική εξουσία δεν «διακρίνεται» από τη νομοθετική· «δραπετεύει» από αυτήν, καθιστώντας τον όποιο κοινοβουλευτικό έλεγχο εντελώς τυπικό και στερημένο ουσίας.

Όταν ο υπουργός παύει να είναι βουλευτής, παύει ταυτόχρονα να είναι εκπρόσωπος του λαού. Δεν έχει εκλεγεί, δεν έχει πάρει «βάπτισμα» από την κάλπη. Μετατρέπεται σε έναν εξωκοινοβουλευτικό τεχνοκράτη , έναν αναλώσιμο υπάλληλο του Πρωθυπουργού. Γίνεται, με λίγα λόγια, ένας διορισμένος «γκρουμ» του Μεγάρου Μαξίμου. Δεν τον ενδιαφέρει τι πιστεύουν οι πολίτες της περιφέρειάς του, διότι δεν λογοδοτεί στους ψηφοφόρους του, αλλά λογοδοτεί αποκλειστικά στον Πρωθυπουργό που τον επέλεξε. Έτσι, η πολυπόθητη διάκριση εξουσιών γίνεται στην πραγματικότητα θεσμική αποξένωση, μια θεσμική «αγχόνη» που στραγγαλίζει την ίδια τη δημοκρατική λογοδοσία.

Για να εφαρμοστεί αυτός ο παραλογισμός, η κυβέρνηση πρέπει να τροποποιήσει το Άρθρο 81 του Συντάγματος. Όμως, μια τέτοια αλλαγή ακουμπά επικίνδυνα τον ίδιο τον σκληρό πυρήνα του πολιτεύματος (Άρθρο 110, παρ. 1), ο οποίος σύμφωνα με τον καταστατικό μας χάρτη δεν αναθεωρείται. Είναι προφανές ότι το νομικό πρόβλημα είναι τεράστιο. Η κυβέρνηση προσπαθεί να επιβάλει ένα μοντέλο Προεδρικής Δημοκρατίας (τύπου ΗΠΑ), ξηλώνοντας την κοινοβουλευτική μας παράδοση, αλλά σκοπίμως αφαιρεί τα θεσμικά αντίβαρα (checks and balances) που λειτουργούν στην Αμερική, όπως η ισχυρή Γερουσία και το Κογκρέσο. Ο κ. Μητσοτάκης επιθυμεί ένα προεδρικό πολίτευμα «μαϊμού», όπου η Βουλή θα παρακολουθεί ως χειροκροτητής και οι υπουργοί θα είναι απλοί γραμματείς του. Αυτό, τελικά, δεν συνιστά δημοκρατία, αλλά μια σύγχρονη, συγκαλυμμένη μοναρχία που φέρει απλώς δημοκρατικό μανδύα.

Το Προοίμιο της Τελικής Πράξης

Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο. Το περιλάλητο «Επιτελικό Κράτος» δεν υπήρξε ποτέ ένα σχέδιο εκσυγχρονισμού της χώρας. Ήταν, από τη γέννησή του, ένα μηχανισμός ελέγχου, μια συνειδητή και ενορχηστρωμένη αλλοίωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Ξεκίνησε με τα απατηλά tweets της αξιοκρατίας και των ίσων ευκαιριών, εδραιώθηκε με την υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο πρωθυπουργικό γραφείο, και κορυφώθηκε με την αναβίωση του οικογενειακού εφιάλτη των υποκλοπών.

Η γενεαλογία αυτής της θεσμικής εκτροπής δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Η κυβέρνηση δεν κάνει λάθη απειρίας· ακολουθεί με ακρίβεια ένα σχέδιο υδροκέφαλου πρωθυπουργοκεντρισμού. Στο επόμενο μέρος, θα αποδομήσουμε πλήρως την ιλαροτραγωδία που κρύβεται πίσω από τους «αναπληρωματικούς» βουλευτές αυτού του συστήματος, και θα δούμε πώς ο ίδιος αυτός στεγανός μηχανισμός παγιδεύτηκε στα δικά του δίχτυα με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, αποκαλύπτοντας την απόλυτη πολιτική του γύμνια απέναντι στην Ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη.

(*) Η «Άγρια Μέλισσα» είναι δικηγόρος αρθρογράφος