Εφιάλτης ο Βενιζέλος για τον Μητσοτάκη

Όταν ξεκίνησε η σκευωρία της Novartis ο Ευάγγελος Βενιζέλος από του βήματος του κοινοβουλίου είχε πει την φράση «κάνατε το λάθος να με βάλετε απέναντι σας». Τότε από τα έδρανα του κυβερνώντος ΣΥΡΙΖΑ γέλαγαν. Όμως λίγους μήνες αργότερα κατάλαβαν το λάθος τους, όταν ανδρώθηκε το «αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο», πάνω στο οποίο καβάλησε η ισχυρή δύναμη της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης (η Ν.Δ.) για να επανέλθει στην εξουσία τον Ιούλιο του 2019.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Σε αυτό το «αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο» ο Ευάγγελος Βενιζέλος πρωτοστάτησε, καθώς απαξίωσε τον Αλέξη Τσίπρα και τους συν αυτώ στο κρίσιμο πεδίο των κεντρογενών ψηφοφόρων, με τους οποίους ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει το προνόμιο να μιλάει άμεσα μέσω των παρεμβάσεων.

Πλέον το «αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο» έχει εξαφανιστεί, καθώς ημέρα με την ημέρα εξαϋλώνεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Οπότε έχει χαθεί ένα βασικό όπλο στο αφήγημα του Κυριάκου Μητσοτάκη για να «φοβίσει» την κοινωνία για πιθανή επιστροφή του ΣΥΡΙΖΑ. Ένα αφήγημα που επανήλθε στις διπλές εκλογές του 2023, τα αποτελέσματα των οποίων οδήγησαν τον ΣΥΡΙΖΑ σε πλήρη απαξίωση.

Τώρα ο Ευάγγελος Βενιζέλος εξελίσσεται σε εφιάλτη της κυβέρνησης. Με αφορμή την πρόταση Μητσοτάκη για την συνταγματική αναθεώρηση και την αλλαγή του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών, ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ θυμίζει περισσότερο επικεφαλής της αντιπολίτευσης συνολικότερα, καθώς οι θέσεις του καθοδηγούν όλα τα κόμματα.

Ήδη μέσω των δηλώσεων τους κυβερνητικοί παράγοντες αποφάσισαν να σηκώσουν το γάντι που τους πέταξε ο Ευάγγελος Βενιζέλος και να του απαντούν. Την αρχή την έκανε ο Παύλος Μαρινάκης, ακολούθησαν ο Άκης Σκέρτσος και ο Γιώργος Φλωρίδης. Και οι τρεις κινήθηκαν ότι το άρθρο 86 και το αμελλητί το επέβαλε ο ίδιος ο κ. Βενιζέλος στην αναθεώρηση του 2001. Η απάντηση του κ. Βενιζέλου ήταν ότι στην αναθεώρηση του 2001 οι προτάσεις του απέσπασαν 288 ψήφου στην προτεινόμενη Βουλή και 300 στην αναθεωρητική.

Το άρθρο 86, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν είναι απλώς μια διάταξη. Είναι ο μηχανισμός που καθορίζει ποιος κινεί την ποινική διαδικασία για υπουργούς και υπό ποιους χρονικούς και δικονομικούς περιορισμούς. Η κυβέρνηση προσπαθεί να το συνδέσει με την κοινωνική οργή για ατιμωρησία και να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής κάθαρσης. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, από την άλλη, επιχειρεί να προστατεύσει δύο πράγματα ταυτόχρονα. Πρώτον την ιστορική νομιμοποίηση της αναθεώρησης του 2001 και δεύτερον το ΠΑΣΟΚ.  Η κυβέρνηση πιέζει να αποτυπωθεί καθαρά το «ναι ή όχι» στη παρούσα Βουλή, ώστε να μεταφέρει στο ΠΑΣΟΚ το κόστος μιας άρνησης. Ο Ευ. Βενιζέλος απαντά ότι «πριν ζητάμε από το ΠΑΣΟΚ δεσμεύσεις, ας δούμε τι δεσμεύσεις δίνει η Ν.Δ.» και ταυτόχρονα την καταγγέλλει για «θεσμικά ψεύδη» και «συνταγματικό λαϊκισμό» στη διαχείριση του θέματος.

Πίσω από αυτή την σφοδρή αντιπαράθεση προφανέστατα υπάρχει η προσπάθεια της κυβέρνησης να αποδυναμωθούν οι όποιες κινήσεις Βενιζέλου, είτε προς την κατεύθυνση να στηρίξει προεκλογικά το ΠΑΣΟΚ, λειτουργώντας ως φορέας κεντρώων ψηφοφόρων, είτε μετεκλογικά το να  λειτουργήσει ο ίδιος σαν λύση ενός προβλήματος από την μη ύπαρξη αυτοδυναμίας και την ανάγκη συγκρότησης κυβέρνησης ευρύτερης αποδοχής.

Η επιδεξιότητα

Στην πολιτική σκακιέρα της μεταπολίτευσης, ελάχιστοι παίκτες γνωρίζουν πώς να μετατρέπουν το Σύνταγμα σε πολιτικό όπλο τόσο επιδέξια, όσο ο Ευάγγελος Βενιζέλος. Η παρέμβαση στην εκδήλωση του «Κύκλου Ιδεών» με την οποία φωτογράφισε την ανάγκη η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας μετεκλογικά να ελεγχθεί εκ νέου ποινικά από μια άλλη κυβέρνηση για τα θέματα των υποκλοπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ, των Τεμπών και άλλων υποθέσεων αν προκύψουν δεν ήταν μια ακαδημαϊκή διάλεξη. Ήταν μια προειδοποιητική βολή, υπολογισμένη με ακρίβεια η οποία στόχευε απευθείας στο μαλακό υπογάστριο της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Δηλαδή το Κράτος Δικαίου και τη θεσμική λογοδοσία. Η φράση ήταν καθαρή: «H κοινωνία αξιώνει, και ορθά, να αλλάξει ριζικά αυτή η διάταξη γιατί πρέπει να ελεγχθούν στην επόμενη βουλευτική περίοδο πολύ συγκεκριμένες ευθύνες της παρούσας κυβέρνησης».

Η αναφορά του στην ανάγκη για περαιτέρω αλλαγή, ή ερμηνεία του Άρθρου 86, με τρόπο που να επιτρέπει στην επόμενη Βουλή να ελέγξει την παρούσα κυβέρνηση για όλη τη διάρκεια της θητείας της, συνιστά μια καθαρή πολιτική απειλή. Και είναι απειλή ακριβώς επειδή προέρχεται από τον άνθρωπο που ξέρει καλύτερα από τον καθένα ότι, νομικά, το έδαφος είναι σαθρό.

Ως καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου με εμπειρία δεκαετιών, ο κ. Βενιζέλος γνωρίζει το αξίωμα που θεμελιώνει το ποινικό μας σύστημα. Η αναθεώρηση του Συντάγματος και η αυστηροποίηση του ποινικού νόμου δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Δεν μπορείς να δικάσεις κάποιον σήμερα με νόμους που θα ψηφίσεις αύριο για πράξεις που έγιναν χθες. Γνωρίζει επίσης ότι από τη στιγμή που το ΠΑΣΟΚ δεν θα δώσει σε αυτή τη Βουλή 180 βουλευτές για την αναθεώρηση του άρθρου 86, η επόμενη Βουλή προκειμένου να το αναθεωρήσει χρειάζεται και την συνεργασία της Νέας Δημοκρατίας στην περίπτωση που η σημερινή κυβέρνηση δεν καταλάβει την πρώτη θέση στις εκλογές. Γιατί λοιπόν το κάνει; Γιατί θέτει στο τραπέζι το σενάριο των Ειδικών Δικαστηρίων;

Η πολιτική ομηρία

Η απάντηση βρίσκεται στη διάκριση μεταξύ νομικής πραγματικότητας και πολιτικής ομηρίας. Ο κ. Βενιζέλος δεν χρειάζεται να στήσει αύριο ένα Ειδικό Δικαστήριο για να πλήξει τη Νέα Δημοκρατία. Του αρκεί να εμπεδώσει στην κοινή γνώμη την πεποίθηση ότι η κυβέρνηση έχει διαπράξει αδικήματα που αξίζουν προανακριτική επιτροπή, που είναι ο προθάλαμος του Ειδικού Δικαστηρίου, και ότι μόνο νομικά τερτίπια -τα οποία η επόμενη Βουλή θα μπορούσε θεωρητικά να παρακάμψει με μια «επιθετική» ερμηνεία- τη σώζουν.

Με την κίνησή του αυτή, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης αφαιρεί από τη Νέα Δημοκρατία το αφήγημα της θεσμικής κανονικότητας. Μετατρέπει την επόμενη εκλογική αναμέτρηση από μια μάχη για την οικονομία, σε μια μάχη για την ατιμωρησία. Η κίνηση Βενιζέλου δεν είναι παρορμητική. Είναι μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής επανατοποθέτησης του ΠΑΣΟΚ και του ευρύτερου κεντροαριστερού χώρου.

Γνωρίζοντας το άγχος της Ν.Δ. για την αυτοδυναμία, ο κ. Βενιζέλος αυξάνει το διακύβευμα. Αν η Ν.Δ. δεν πάρει αυτοδυναμία, η επόμενη Βουλή θα έχει στα χέρια της το όπλο που ο ίδιος κατασκευάζει ρητορικά σήμερα. Τη δυνατότητα σύστασης προανακριτικών επιτροπών χωρίς τον στενό χρονικό περιορισμό της παλιάς αποσβεστικής προθεσμίας.