Εμμονή της Αθήνας με τα «ήρεμα νερά»

Ικανοποιημένη επέστρεψε η ελληνική αποστολή από την Άγκυρα, σύμφωνα με τις διαρροές από το Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών. Η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο περιθώριο του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας- Τουρκίας. Όμως η αλήθεια δεν είναι ακριβώς έτσι, καθώς ο μοναδικός στόχος του Έλληνα πρωθυπουργού είναι η διατήρηση των ήρεμων νερών ενόψει καλοκαιρινής περιόδου.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» βολεύουν σε αυτή την φάση και την Τουρκία για δύο λόγους. Ο ένας για να δείξει προς την Ευρώπη πως έκαναν λάθος που δεν την συμπεριέλαβαν ολοκληρωτικά στο πρόγραμμα SAFE (παρά μόνο μέσω της εξαγοράς της ιταλικής Piaggio). Ο δεύτερος στο να σταλεί ένα μήνυμα προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ότι Τουρκία κι Ελλάδα μπορούν και συζητούν και ότι καταβάλλουν προσπάθεια για να επιλύσουν τις διαφορές τους. Ο απρόβλεπτος Τραμπ δεν τρομάζει μόνο την Ελλάδα, αλλά και την Τουρκία, η οποία έχει πολλά ανοικτά μέτωπα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή (Συρία, Ιράν, Γάζα).

Ακόμη και στις επίσημες δηλώσεις τους Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν εξόχως προσεκτικοί, καθώς όπως φάνηκε και από την κάμερα διάβαζαν από χαρτί τις δηλώσεις τους για να δείξουν σε όλους ότι η μόνη συμφωνία που έχουν είναι ότι διαφωνούν. Βέβαια ο Τούρκος πρόεδρος για μία ακόμη φορά γνωστοποίησε- όχι μόνο στα ακροατήρια των δύο χωρών- την ατζέντα των διεκδικήσεων της Άγκυρας με προφανή στόχο να τα ακούσει και η δύση. Ο λόγος φυσικά για την εμμονή περί τουρκικής μειονότητας στην Θράκη, παρά το γεγονός ότι η συνθήκη της Λωζάννης κάνει λόγο για θρησκευτική μειονότητα. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο Ερντογάν μέχρι το 2017 έλεγε για μουσουλμανική μειονότητα. Από τότε το άλλαξε το τροπάριο και πλέον κάνει λόγο ορθά-κοφτά για τουρκική μειονότητα. Επίσης δεν έβγαλε ποτέ από το τραπέζι το ψευδεπίγραφο σχέδιο της «Γαλάζιας πατρίδας». Και βέβαια το πιο σημαντικό είναι ότι ο κ. Ερντογάν δεν ασχολήθηκε καν με την Κύπρο και την επίλυση του Κυπριακού θεωρώντας πλέον ότι υπάρχουν δύο κράτη και δεν έχει καμία αξία γι’ αυτόν να συζητά οτιδήποτε άλλο.

Εδώ θα πρέπει να επισημανθεί η πολύ σοβαρή καταγγελία του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Γιάννη Μανιάτη, ο οποίος κατέθεσε και σχετική επερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με την καταγγελία του πρώην υπουργού, η Τουρκία προχωρά την ηλεκτρική διασύνδεση με το ψευδοκράτος, είναι έτοιμες οι μελέτες, ζητώντας και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση με την δικαιολογία ότι τα κατεχόμενα είναι ευρωπαϊκό έδαφος. Όμως την ίδια ώρα η Τουρκία βάζει εμπόδια στην ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με την Κύπρο και το Ισραήλ, παρά το γεγονός ότι το project είναι με ευρωπαϊκά κονδύλια. Και η θέση της Άγκυρας δεν έχει αλλάξει. Μία θέση που απαιτεί να έχει λόγο για ότι συμβαίνει στην Ανατολική Μεσόγειο, με βάση το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Και η αλήθεια είναι ότι τόσο για το Κυπριακό, όσο και για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου ο κ. Μητσοτάκης απέφυγε να πει οτιδήποτε. Κάτι που από διπλωματικούς κύκλους θεωρείται τεράστιο λάθος, καθώς επί της ουσίας στο τραπέζι μένει μόνο η τουρκική αξίωση για δύο κράτη στην Κύπρο. Επίσης στην κοινή γνώμη της δύσης έμεινε στο τραπέζι η απαίτηση της Άγκυρας να έχει λόγο για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου. Και όλοι κατανοούμε, ότι εάν στο τέλος της ημέρας ζητηθεί η άδεια της Άγκυρας, τότε επί της ουσίας η Ελλάδα θα έχει αναγνωρίσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Τα άλλα

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πέραν από το αίτημα για την άρση του casus belli εκ μέρους της Τουρκίας επέμεινε ότι υπάρχει μία και μόνη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι θα μπορούσε να οδηγηθεί ενώπιον ενός διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου, με βάση το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα το Δίκαιο της Θάλασσας. Μάλιστα στην κυβέρνηση επιχαίρουν με το γεγονός ότι ο κ. Ερντογάν αναγνώρισε το δικαίωμα της Ελλάδας στα κυριαρχικά δικαιώματα της. Όμως όπως λένε και οι Αγγλοσάξωνες «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες». Ουκ ολίγες φορές τούρκοι αξιωματούχοι, όταν τους τίθεται το αίτημα της ελληνικής πλευράς για προσφυγή στην Χάγη προκειμένου να επιλυθεί το ζήτημα του καθορισμού της ΑΟΖ, ζητούν όπως συμπεριληφθεί μία παράγραφος περί «άλλων ζητημάτων» μαζί με τον καθορισμό της ΑΟΖ. Κι όπως είπε χαρακτηριστικά, την Πέμπτη το πρωί στο MEGA, ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, Άγγελος Συρίγος, «αυτή η παράγραφος κρύβει θέματα κυριαρχίας», καθώς οι Τούρκοι επιθυμούν όπως επανέλθει η συζήτηση και για τα νησιά του Αιγαίου που συνορεύουν με την Τουρκία. Επί της ουσίας μέσω μίας πιθανής προσφυγής στην Χάγη οι Τούρκοι έχουν στο μυαλό τους το πώς θα αναθεωρηθεί και η συνθήκη της Λωζάννης, την οποία θεωρούν πεπερασμένη.   

Το συμπέρασμα

Εν κατακλείδι οι δύο πλευρές είχαν διαφορετικούς στόχους σε αυτή την συνάντηση. Η ελληνική πλευρά ενδιαφέρθηκε πρωτίστως για το αφήγημα των «ήρεμων νερών», η οποία δεν ξεμπλοκάρει την άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων επί του πεδίου (καλώδιο, αγωγός Eastmed, επέκταση χωρικών υδάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, θαλάσσια πάρκα).

Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν ήρεμα νερά (καλώδιο, NAVTEX), υπάρχουν και διατηρούνται ήρεμοι…ουρανοί από τον Φεβρουάριο 2023 που η κυβέρνηση Ερντογάν μείωσε δραστικά της παραβιάσεις εναερίου χώρου σε συνέχεια της συνεργασίας μετά τους φονικούς σεισμούς στην Τουρκία. Επαναλαμβάνουμε ότι ήταν αρνητικό το γεγονός ότι ο κ. Μητσοτάκης δεν έθεσε το θέμα του ηλεκτρικού καλωδίου στον Τούρκο πρόεδρο, σε συνδυασμό μάλιστα με το γεγονός ότι στην Κοινή Διακήρυξη αναφέρεται ρητώς η πρόθεση να ενισχυθεί η συνεργασία σε ενεργειακά θέματα και θέματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Δηλαδή από την μία πλευρά θέλουμε την ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας με την Τουρκία και από την άλλη ο Πρωθυπουργός δεν έθεσε την βίαιη παρεμπόδιση του καλωδίου από την Τουρκία που προφανώς οδηγεί σε ακύρωση του έργου.

Αρνητικό επίσης το γεγονός ότι τόσο στις δηλώσεις, όσο και στην Κοινή Διακήρυξη γίνεται αναφορά σε συνεργασία στο μεταναστευτικό σε διμερές και τριμερές πλαίσιο (με Βουλγαρία) χωρίς να γίνεται καμία αναφορά στην ευρωπαϊκή και ευρωτουρκική διάσταση του θέματος. Αντί να μπαίνει μπροστά η Ε.Ε. στο προσφυγικό σε σχέση με την Τουρκία, αποδεχόμαστε να μπαίνει μπροστά η Ελλάδα μόνη της.

Τα «ήρεμα νερά» πρέπει να συνδυάζονται με κάποια στρατηγική που να οδηγεί είτε στην άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων επί του πεδίου, είτε στο να «δεθεί» η Τουρκία σε μια προοπτική λύσης αφήνοντας τους μαξιμαλισμούς, είτε και στα δύο. Αλλιώς απλά δίνουν χρόνο στην Τουρκία να αναβαθμίζει τη θέση της, διαφημίζοντας την «καλή κατάσταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων» για να εξασφαλίσει αυτό που θέλει (εξοπλιστικά) και να επανέλθει όποτε επιλέξει σε σοβαρές προκλήσεις από ισχυρότερη θέση.