Γροιλανδία: Γιατί ο Τραμπ θέλει την «Ίβο Τζίμα» της Αρκτικής

Με μια εικόνα φτιαγμένη από τα «ρομποτάκια» της Τεχνητής Νοημοσύνης και η οποία αποτυπώνει τον Ντόναλντ Τραμπ να καρφώνει την αμερικανική σημαία στο έδαφος της Γροιλανδίας, δίπλα σε μία πινακίδα που γράφει «ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ από το 2026» ο πρόεδρος των ΗΠΑ κατέστησε σαφές, έστω και με ένα γκροτέσκο τρόπο, πώς έχει στο μυαλό του να κάνει «Ξανά Μεγάλη» την Αμερική.

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Την τελευταία φορά που η παγκόσμια κοινότητα είχε αντικρύσει μια αντίστοιχη εικόνα ήταν 81 χρόνια πίσω –τον Φεβρουάριο του 1945– όταν ο φωτορεπόρτερ Τζο Ρόζενταλ απαθανάτισε 6 Αμερικανούς πεζοναύτες να στήνουν την αστερόεσσα στην κορυφή του λόφου Σουριμπάτσι στην Ίβο Τζίμα. Μπορεί να μοιάζουν ασύγκριτα τα ιστορικά μεγέθη όσων συνέβησαν στα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο ιαπωνικό νησί των μόλις 21 km²

με όσα εξελίσσονται σήμερα στην παγωμένη Γροιλανδία, η ουσία όμως παραμένει η ίδια και καταδεικνύει ότι η Ιστορία γράφεται με βάση τη σημαντικότητα ενός εκάστου γεωπολιτικού «λάφυρου».

Όπως λοιπόν το 1945 οι ΗΠΑ του Ρούσβελτ κατέκτησαν την Ίβο Τζίμα θεωρώντας την στρατηγικό στόχο προκειμένου να την χρησιμοποιήσουν ως αεροπορική βάση στον Ειρηνικό, έτσι και σήμερα οι ΗΠΑ του Τραμπ επιδιώκουν να πατήσουν πόδι στη Γροιλανδία  ισχυριζόμενες ότι η κατάκτηση-προσάρτησή της «είναι απόλυτη αναγκαιότητα για την εθνική ασφάλεια και την ελευθερία στον κόσμο».

Με βάση, επομένως, το δόγμα «MAGA», η Γροιλανδία δεν είναι για τον Ντόναλντ Τραμπ ένα απλό νησί στον παγκόσμιο χάρτη. Είναι μία ιδέα εξουσίας σε μία περιοχή του κόσμου που διαθέτει κρίσιμους φυσικούς πόρους (σπάνιες γαίες και ορυκτά) και έχει στρατηγική γεωγραφική θέση.

Παλιά η… κολόνια

Η ιστορία του στενού μαρκαρίσματος των ΗΠΑ στη Γροιλανδία δεν ξεκινά το 2019, όταν ο Τραμπ πέταξε για πρώτη φορά τη φράση «να την αγοράσουμε» και οι διπλωμάτες σε Ευρώπη και Ουάσιγκτον προσπαθούσαν να αντιληφθούν αν πρόκειται για έναν  χοντροκομμένο αστεϊσμό ή για έναν δυνητικό εφιάλτη. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, όταν η Ουάσινγκτον ανεξαρτήτως του ποιος «διέταζε» στον Λευκό Οίκο άρχισε να βλέπει τον Αρκτικό Κύκλο όχι ως άκρη του κόσμου αλλά ως συντομότερο δρόμο ισχύος.

Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η ναζιστική Γερμανία κατέλαβε τη Δανία, οι ΗΠΑ μπήκαν στη Γροιλανδία για να «προστατεύσουν» το νησί κι έκτοτε ουδέποτε έφυγαν ουσιαστικά από εκεί. Στον Ψυχρό Πόλεμο, η Γροιλανδία έγινε ραντάρ, αεροδιάδρομος, πρώιμο σύστημα προειδοποίησης απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Αξίζει, δε, να υπενθυμιστεί ότι το 1946, ο Χάρι Τρούμαν πρότεινε στη Δανία να την αγοράσει. Η απάντηση ήταν «όχι», αλλά η ιδέα δεν εξανεμίστηκε. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι οι μεγάλες δυνάμεις σπάνια ξεχνούν κάτι που τους… γυάλισε στο παρελθόν και επανέρχονται όταν κρίνουν ότι τις ευνοεί η συγκυρία ή όταν απλώς νομίζουν ότι «μπορούν».

Γιατί έτσι, γιατί τώρα

Το ίδιο κάνει σήμερα και ο πλανητάρχης Τραμπ. Η διαφορά; Ότι ενώ βρισκόμαστε στον 21^ο αιώνα εκείνος χρησιμοποιεί τη γλώσσα –ενίοτε και τα μέσα– της «διπλωματίας των κανονιοφόρων». Στα ερωτήματα γιατί το κάνει τώρα και το κάνει τόσο μπρουτάλ οι απαντήσεις είναι απλές και διόλου… ρομαντικές.

Καταρχάς ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί ο Τραμπ είναι απολύτως συμβατός με την πολιτικο-οικονομικό του DNA, αυτό του «ντίλερ»: ό,τι θέλω, το πληρώνω και το παίρνω! Όσο για το «γιατί τώρα», υπάρχει τριπλή εξήγηση. Πρώτον, η Αρκτική είναι σήμερα ένα άλλο τοπίο, όπου οι πάγοι υποχωρούν και μαζί τους αποκαλύπτεται ένας νέος γεωπολιτικός διάδρομος αυξημένης στρατιωτικής σημασίας με συντομότερες θαλάσσιες διαδρομές και καινούργια στρατηγικά περάσματα. Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι η Γροιλανδία είναι σφηνωμένη ανάμεσα στον Βόρειο Ατλαντικό και τον Αρκτικό Ωκεανό. Μαζί με την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο σχηματίζει το γνωστό GIUK Gap, ένα φυσικό στενό που είναι κρίσιμο για την παρακολούθηση και τον έλεγχο ναυτικών και αεροπορικών κινήσεων, ειδικά ρωσικών υποβρυχίων και αεροσκαφών. Αυτός ο διάδρομος αποτελεί «φράγμα» για την ασφάλεια των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Σημειωτέον οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία διατηρώντας τη βάση Πιτουφίκ που είναι η βορειότερη στρατιωτική αμερικανική εγκατάσταση και η οποία λειτουργεί ως κρίσιμο κέντρο για την επιτήρηση του διαστήματος, την προειδοποίηση πυραύλων (missile warning) και την άμυνα με ραντάρ υψηλής τεχνολογίας, αντικαθιστώντας την πρώην Αεροπορική Βάση «Θούλη».

Δεύτερον, το υπέδαφος της Γροιλανδίας κρύβει σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά που έχουν αναχτεί στο νέο πετρέλαιο της ψηφιακής και πράσινης εποχής.

Τρίτον, η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν σταθερά τα τεκταινόμενα και δεν θα έλεγαν ποτέ «όχι» στην ευκαιρία πρόσβασης σε πόρους και γεωπολιτική επιρροή. Αυτό είναι αρκετό για να θέσει την Ουάσιγκτον σε συναγερμό και να βάλει τον Τραμπ στη λογική ότι θα αμυνθεί καλύτερα απέναντι σε Μόσχα και Πεκίνο αν «επιτεθεί» πρώτος στη Γροιλανδία.

Εφόσον, λοιπόν, ο Τραμπ αποφάσισε να περάσει στην επίθεση, ήταν βέβαιο ότι θα το έκανε με όρους Φαρ Ουέστ. Δηλαδή με πιέσεις και όχι συμμαχίες, με τελεσίγραφα και όχι διπλωματία, με το «χαρτί» της επίδειξης ισχύος και όχι με τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου με το οποίο φαίνεται ότι έχει… τσακωθεί ανεπίστρεπτα.