Η αμερικανική στρατηγική «ελέγχου και πληρωμής» στο Στενό του Ορμούζ

Τις πρόσφατες κινήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Στενό του Ορμούζ, σχολιάζει σε ανάλυσή του ο διεθνολόγος και αρθρογράφος Δημήτρης Γ. Απόκης περιγράφοντάς τις ως ουσιαστική ανατροπή της μακροχρόνιας αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον Δ. Απόκη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε την επαναφορά ναυτικού αποκλεισμού εναντίον ιρανικών πλοίων και λιμανιών, παρουσιάζοντας την αστερόεσσα ως «Φύλακα» του στενού. Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος διαβεβαίωσε πως η εμπορική ναυσιπλοΐα των υπόλοιπων χωρών θα παραμείνει ελεύθερη, αλλά προανήγγειλε επιβολή τέλους 20% ή αντίστοιχης επένδυσης στις ΗΠΑ επί της αξίας του φορτίου που διέρχεται από τη διώρυγα, ως αντάλλαγμα για την παρεχόμενη ασφάλεια.

Στην παλέτα των τελευταίων εξελίξεων ο Έλληνας διεθνολόγος που ειδικεύεται στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, την γεωπολιτική και τη  διεθνή οικονομία προσθέτει τα στοχευμένα πλήγματα ακριβείας που πραγματοποίησε η CENTCOM εναντίον ιρανικών συστημάτων παράκτιας άμυνας, θέσεων πυραύλων και drone, καθώς και ναυτικών εγκαταστάσεων κοντά στο Μπουσέρ, την Μπαντάρ Αμπάς και το Τζασκ, με στόχο την εξουδετέρωση απειλών κατά της ναυσιπλοΐας.

Συμπλήρωσε, δε, ότι ο Τραμπ ενημέρωσε το Κογκρέσο για την επανέναρξη των επιχειρήσεων και ζήτησε άμεση οικονομική συνεισφορά από τα αραβικά κράτη του Κόλπου για το κόστος προστασίας τους.

Ο Δ. Απόκης υπενθυμίζει τη στρατηγική βαρύτητα του Στενού, από το οποίο διέρχεται καθημερινά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, και επισημαίνει ότι οι ιρανικές απειλές και επιθέσεις σε τάνκερ είχαν μέχρι τώρα αναδείξει την ευαλωτότητα αυτού του περάσματος, κάτι που η Τεχεράνη επιδίωκε να εκμεταλλευτεί ως μοχλό πίεσης.

Κατά την ανάλυση του Έλληνα διεθνολόγου, η νέα αμερικανική πολιτική επιχειρεί να συνδυάσει στρατιωτική αποδυνάμωση του Ιράν με έναν μηχανισμό που παράγει έσοδα, μετατρέποντας την ασφάλεια σε ρύθμιση με κατανομή κόστους. Ο Δ. Απόκης εξηγεί συγκεκριμένα ότι η ουσία της νέας προσέγγισης έγκειται στη σύνδεση στρατιωτικής ισχύος, οικονομικής εκμετάλλευσης και στρατηγικού ελέγχου, σε αντίθεση με τις παλαιότερες πρακτικές διπλωματικών «κόκκινων γραμμών» και πολυμερών συμφωνιών.

Περιγράφει το τέλος 20% ως τριπλή λειτουργία: ανάκτηση κόστους, αποτρεπτικό μήνυμα προς πιθανούς διαταράκτες, και δοκιμή αντοχής των χρηστών του στενού απέναντι στην ιδέα πληρωμής για εγγυημένη ασφάλεια. Τα στρατιωτικά πλήγματα, κατά τον ίδιο, λειτουργούν ως μηχανισμός επιβολής που καταδεικνύει άμεση στρατιωτική απάντηση αντί αυτοσυγκράτησης, ενώ ο επιλεκτικός χαρακτήρας του αποκλεισμού, δηλαδή  μόνο σε ιρανικά πλοία ή πλοία με προορισμό το Ιράν, επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρούν τον ισχυρισμό ότι προστατεύουν το διεθνές εμπόριο και δεν επιβάλλουν γενικό κλείσιμο.

Σύμφωνα, πάντα, με την ανάλυση του Δ. Απόκη οι επιπτώσεις της νέας αμερικανικής πολιτικής αποτυπώνονται σε τρία επίπεδα:

α) Οικονομικά, όπου η επιτυχής αποτροπή θα μπορούσε να μειώσει τα ασφάλιστρα αβεβαιότητας στις αγορές πετρελαίου, παρότι αναγνωρίζει βραχυπρόθεσμη αστάθεια τιμών λόγω της κλιμάκωσης.

β) Γεωπολιτικά, υπό το πρίσμα ότι οι κινήσεις εδραιώνουν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στην περιοχή και στέλνουν μήνυμα αποτροπής τόσο σε συμμάχους όσο και αντιπάλους, ενώ πιέζουν τα κράτη του Κόλπου να αναλάβουν μεγαλύτερο οικονομικό μερίδιο στην περιφερειακή ασφάλεια.

γ) Κανονιστικά, δεδομένου ότι η πολιτική αμφισβητεί καθιερωμένες αρχές της ελευθερίας ναυσιπλοΐας βάσει διεθνούς δικαίου, προκαλώντας κριτική που την παρομοιάζει με διόδια ή και πειρατεία, και αναδεικνύει ευρύτερη διαμάχη για το αν τα κρίσιμα στενά πρέπει να παραμείνουν κοινά αγαθά ή να διαχειρίζονται από μεγάλες δυνάμεις.

Καταλήγοντας, ο Απόκης χαρακτηρίζει τις αποφάσεις Τραμπ ως προσπάθεια μετατροπής μιας μόνιμης αδυναμίας σε διαχειρίσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα, μέσω του συνδυασμού στρατιωτικών πληγμάτων, επιλεκτικού αποκλεισμού και τέλους διέλευσης.

Η τελική έκβαση, σημειώνει, θα κρίνει αν αυτός ο συνδυασμός ισχύος και οικονομικών κινήτρων θα οδηγήσει σε σταθερότητα ή θα τροφοδοτήσει περαιτέρω σύγκρουση και διπλωματικές αντιδράσεις, δοκιμάζοντας εν τέλει τη βιωσιμότητα μιας διαχείρισης κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών βασισμένης στην ισχύ.

(*) Ολόκληρο το άρθρο του Δημήτρη Απόκη με τίτλο «Έλεγχος και πληρωμή: Οι κινήσεις του Αμερικανού προέδρου στα Στενά του Ορμούζ εδραιώνουν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία σε έναν ζωτικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο» φιλοξενείται στον ιστότοπο hellasjournal.com / ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ