Η ανακωχή της Κομπιένης: Το οριστικό τέλος του «Μεγάλου Πολέμου»

Το ημερολόγιο έγραφε 11 Νοεμβρίου του 1918 όταν η ανθρωπότητα ανακουφίστηκε έπειτα από τέσσερα χρόνια φρίκης και εκτεταμένων καταστροφών, καθώς ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος την ημέρα εκείνη έφτασε επίσημα στο τέλος του.

Επιμέλεια: Μιχάλης Μπαρσάκης

Η γαλλική κοινότητα της Κομπιένης είναι ο ιστορικός τόπος όπου δυνάμεις της Αντάντ και η Γερμανία έθεσαν με τις υπογραφές των ηγεσιών τους στην ομώνυμη συνθήκη ανακωχής το οριστικό τέλος στις πολεμικές συρράξεων του «Μεγάλου Πολέμου», το ξέσπασμα του οποίου είχε ως γνωστόν ένα μεγάλο ψηφιδωτό αυτιών και αφορμών. Η θρυαλλίδα για την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήταν άλλη από τη δολοφονία τον Ιούνιο του 1914 του διαδόχου του αυστροουγγρικού θρόνου, αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάρδου, στο Σεράγεβο της Βοσνίας από τον Σέρβο φοιτητή, Γκαβρίλο Πρίντσιπ.

Η Αυστροουγγαρία, έχοντας τη στήριξη της Γερμανίας, κήρυξε τον πόλεμο εναντίον της Σερβίας. Πολύ σύντομα, η σύρραξη έλαβε τεράστιες διαστάσεις. Η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στη Ρωσία και στη Γαλλία και, επιδιώκοντας να εισβάλει στη δεύτερη, παραβίασε την ουδετερότητα του Βελγίου. Ως αντίδραση, η Αγγλία, σύμμαχος του Βελγίου, κήρυξε πόλεμο κατά της Γερμανίας.

Ακολούθησαν αλλεπάλληλες κηρύξεις πολέμου: η Αυστροουγγαρία εναντίον της Ρωσίας, η Σερβία κατά της Γερμανίας, το Μαυροβούνιο κατά της Αυστροουγγαρίας και της Γερμανίας, ενώ η Γαλλία και η Αγγλία στράφηκαν εναντίον της Αυστροουγγαρίας. Στα τέλη Αυγούστου, η Ιαπωνία κήρυξε πόλεμο στη Γερμανία και η Αυστροουγγαρία ανταπάντησε εναντίον της Ιαπωνίας και του Βελγίου. Έως το 1918, είχαν πραγματοποιηθεί περισσότερες από εξήντα κηρύξεις πολέμου.

Kαθ’ όλη τη διάρκεια της σύρραξης, το δυτικό μέτωπο θα παραμείνει στο επίκεντρο των επιχειρήσεων. Εκεί, σε μια γραμμή μήκους άνω των 700 χιλιομέτρων, από τη Βόρεια Θάλασσα έως την Ελβετία, συγκεντρώθηκαν εκατομμύρια στρατιώτες, δίνοντας επικές μάχες μέσα σε χαρακώματα.

Τον Αύγουστο του 1914, οι Γάλλοι επιχείρησαν ανεπιτυχώς να διασπάσουν τις γερμανικές γραμμές στη Λωρραίνη. Ο γερμανικός στρατός κατακλύζει το Βέλγιο, διαλύει τις γαλλικές δυνάμεις και κατευθύνεται προς το Παρίσι. Στις 22 Αυγούστου, μέσα σε μία μόνο ημέρα, 27.000 Γάλλοι στρατιώτες χάνουν τη ζωή τους.

Τον Σεπτέμβριο, στη Μάχη του Μάρνη, ο στρατηγός Ζοζέφ Ζοφρ κατορθώνει να ανακόψει την προέλαση των δυνάμεων του φον Μόλτκε, με ένα πλήγμα που αφήνει πίσω του 500.000 θύματα.

 

Το ανατολικό μέτωπο

Σε αντίθεση με τη Δύση, το ανατολικό μέτωπο παραμένει κινητικό, καθώς οι τεράστιες εκτάσεις δεν επιτρέπουν σταθερά χαρακώματα. Από το 1914, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, σύμμαχος της Γερμανίας, κλείνει τα Στενά, αποκόπτοντας τη Ρωσία. Οι Ρώσοι αντεπιτίθενται στην Ανατολική Πρωσία, αλλά υφίστανται βαριές ήττες στο Τάνενμπεργκ και στη Μαζουρία.

Ακολουθεί μια μακρά ρωσική οπισθοχώρηση, που θα κορυφωθεί με την Επανάσταση του 1917 και τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ (Μάρτιος 1918), με την οποία η νέα μπολσεβικική κυβέρνηση παραχωρεί στη Γερμανία τα δυτικά εδάφη της και χάνει πάνω από το 30% του πληθυσμού της.

 

Οι μάχες του 1915 και η αποτυχία στα Δαρδανέλια

Το 1915, το δυτικό μέτωπο χαρακτηρίζεται από μεγάλες, αλλά άκαρπες επιθέσεις στη Σαμπάνια και το Αρτουά. Οι στρατιώτες βίωσαν για πρώτη φορά την πλήρη ισχύ του σύγχρονου πολέμου, με πολυβόλα, βαριά πυρά και, τη φρικτή εμπειρία των χημικών αερίων.

Την άνοιξη, οι Σύμμαχοι επιχείρησαν να ανοίξουν τα Στενά των Δαρδανελίων, αλλά ηττήθηκαν στην Καλλίπολη από τις οθωμανικές δυνάμεις. Την ίδια περίοδο, οι Ρώσοι επικράτησαν εναντίον των Οθωμανών στον Καύκασο.

Στη θάλασσα, η Γερμανία εξαπέλυσε ανελέητο πόλεμο υποβρυχίων, βυθίζοντας ακόμη και ουδέτερα πλοία όπως το Lusitania, πράξη που οδήγησε τελικά στην είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο.

 

Βερντέν και Σομ: Ο πόλεμος στο αποκορύφωμά του

Το 1916 είναι η χρονιά του Βερντέν, όπου οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μαζική επίθεση. Οι Γάλλοι, υπό τους Ζοφρ, Πετέν και Νιβέλ, αντιστάθηκαν ηρωικά. Η μάχη θα άφησε πίσω της 800.000 νεκρούς και τραυματίες και έγινε σύμβολο του «Μεγάλου Πολέμου». Λίγους μήνες αργότερα, οι Βρετανοί επιτέθηκαν στη Σομ. Η μάχη αυτή αποδείχθηκε η πιο αιματηρή του πολέμου, με 1,2 εκατομμύριο θύματα.

Την ίδια εποχή, στη Μέση Ανατολή, οι Βρετανοί ενθάρρυναν την Αραβική Επανάσταση με την υπόσχεση ανεξαρτησίας, μία υπόσχεση που σύντομα θα αναιρεθεί από τις μυστικές συμφωνίες Sykes–Picot για τη μοιρασιά της περιοχής.

Το 1917 έφερε την είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο, αλλά και τις τελευταίες αιματηρές μάχες χωρίς αποτέλεσμα. Η αποτυχία του Νιβέλ στο Σεμέν ντε Νταμ άλλαξε τη στρατηγική των Συμμάχων. Οι Ιταλοί συντρίφτηκαν στο Καπορέτο, ενώ οι κεντρικές δυνάμεις, εξαντλημένες, αδυνατούσαν να εκμεταλλευθούν τη νίκη τους.

 

Η γερμανική κατάρρευση

Μετά τη ρωσική αποχώρηση, η Γερμανία επιχειρεί την τελική της επίθεση στη Δύση. Φτάνει ξανά κοντά στο Παρίσι, αλλά η αντεπίθεση των Συμμάχων υπό τον στρατηγό Φος, στον ποταμό Μάρνη, ανακόπτει την προέλασή της. Καθώς οι γερμανικές δυνάμεις άρχισαν να εξαντλούνται, ξεκίνησε η οπισθοχώρηση. Παράλληλα, η Αυστροουγγαρία, η Βουλγαρία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατέρρεαν. Στις 11 Νοεμβρίου 1918, στο δάσος της Κομπιένης, υπεγράφη η ανακωχή, σηματοδοτώντας τη λήξη του πολέμου.

Παρά τη χαρά σε Παρίσι και Λονδίνο, η Ευρώπη θα συνεχίσει να αιμορραγεί μέσα από περιφερειακές συγκρούσεις και εμφύλιες αναταραχές.