Η… ισόβιος υπουργός που στερείται πολιτικής ευθιξίας

Στις 17 Φεβρουαρίου του 2012 σημειώθηκε ένοπλη ληστεία στο παλιό μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας (Μουσείο Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων). Δύο κουκουλοφόροι εισέβαλαν το πρωί απειλώντας τους φύλακες και άρπαξαν 76 πολύτιμα αρχαία αντικείμενα και χάλκινα πήλινα σκεύη ανυπολόγιστης ιστορικής αξίας.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Με το μόλις έγινε γνωστή ληστεία ο τότε υπουργός Πολιτισμού, Παύλος Γερουλάνος υπέβαλλε την παραίτηση από υπουργός Πολιτισμού για λόγους ευθιξίας. Ο πρωθυπουργός Λουκάς Παπαδήμος του ζήτησε να μεταβεί στην Αρχαία Ολυμπία μαζί με την γενική γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Ο Γερουλάνος επέμεινε στην παραίτηση και τελικά ο κ. Παπαδήμος την έκανε αποδεκτή. Ουδείς άλλος από το υπουργείο παραιτήθηκε. Κρύφτηκαν όλοι πίσω από την παραίτηση του Γερουλάνου. Η υπόθεση εξιχνιάστηκε πανηγυρικά τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Οι αρχές κατάφεραν να εντοπίσουν και να συλλάβουν τα μέλη της εγκληματικής ομάδας, με αποτέλεσμα να ανακτηθούν και τα 76 κλεμμένα αντικείμενα άθικτα, τα οποία επέστρεψαν στο μουσείο. Ο εγκέφαλος της επιχείρησης καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης 17 ετών,

Αν κι έζησε από κοντά την συγκεκριμένη ιστορία η νυν υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δεν φαίνεται ότι αποτύπωσε κάποια από τα προτερήματα αυτής της πράξης ευθιξίας του κ. Γερουλάνου. Με συνέπεια να σκάει το ένα σκάνδαλο μετά το άλλο στην αυλή της και αυτή να σφυρίζει αδιάφορα.

Η εξαπατημένη με το Λιγνάδη

Στο σκάνδαλο Λιγνάδη ζητήθηκε επιμόνως από τα ΜΜΕ και την αντιπολίτευση η απομάκρυνσή της, αφού δεν είχε την ευαισθησία να παραιτηθεί, καθώς ο καταδικασθείς πρωτοδίκως (για βιασμούς ανηλίκων αγοριών) σκηνοθέτης ήταν αφεντικό στο Εθνικό Θέατρο με την υπογραφή της.

Κι όμως ενώ όλο το σύμπαν και ο ντουνιάς βοούσε για τον Λιγνάδη και τις καταγγελίες στην Εισαγγελία, η ίδια παρίστανε την ανήξερη κι έλεγε πως «επίσημη καταγγελία, επώνυμη καταγγελία, ούτε καν non paper που να αναφέρεται συγκεκριμένο όνομα, δεν έχει κατατεθεί στο Υπουργείο Πολιτισμού». Όμως για τέτοια ποινικά ζητήματα δεν κάνεις καταγγελία στο υπουργείο Πολιτισμού, αλλά στην αστυνομία και στην εισαγγελία. Κι όταν ο Λιγνάδης αναγκάστηκε σε παραίτηση υπό το βάρος των αποκαλύψεων η κ. Μενδώνη προκαλεί εκ νέου το δημόσιο αίσθημα με μία δήλωση που κάλλιστά μπορούσε να σταθεί σε καλοκαιρινό σκέτς του Μάρκου Σεφερλή στο Δελφινάριο: «Με εξαπάτησε ο κ. Λιγνάδης».

Δηλαδή μία δήλωση παραδοχής ότι η Λίνα Μενδώνη γνώριζε τα πάντα και προσπαθούσε να καλύψει τον εκλεκτό της σκηνοθέτη. Η υπουργός νώριζε τις καταγγελίες για τους βιασμούς αγοριών, διότι στην ίδια συνέντευξη είπε πως «τον πιέσαμε πολύ να μας πει αν είχε ο ίδιος κάποια σχέση με αυτές και αν ο ίδιος ήταν πίσω από αυτές τις φήμες. Εδώ αισθάνομαι ότι ο Λιγνάδης, πέραν όλων των άλλων, μας εξαπάτησε και με εξαπάτησε». Για να προσθέσει: «Δικός μου προσωπικός φίλος ο Δημήτρης Λιγνάδης δεν υπήρξε ποτέ. Είχα μία συνομιλία μαζί του τηλεφωνική το 2014, και τον ξανάδα, όπως οι περισσότεροι άλλωστε που πηγαίνουμε στο θέατρο, όταν τον συνεχάρην για την παράσταση του Πέερ Γκυντ στο Εθνικό Θέατρο, νομίζω ήταν το 2018, και τίποτα περισσότερο». Και ξαφνικά η 3^η συνάντηση των δύο ήταν μοιραία και η κ. Μενδώνη τον έκανε διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου. Όλως τυχαίως. Δεν της επιβλήθηκε από το Μαξίμου;

Οι καταγγελίες

Πριν το σκάνδαλο με τις πολεοδομίες, υπήρξαν πολλές καταγγελίες για τις αποφάσεις του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Αρχαιολογικών Πόρων (ΟΔΑΠ). Ο οργανισμός, στον οποίο διοχετεύονται ευρωπαϊκά κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης για να οικοδομήσει την «Ελλάδα 2.0» του πολιτισμού, σκορπά τα εκατομμύρια με βροχή απευθείας αναθέσεων, ψευδεπίγραφων προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος και με την τακτική της κατάτμησης (σαλαμοποίησης)των έργων.

Ένα ισχυρό όπλο που έλυσε τα χέρια του ΟΔΑΠ στην εξυπηρέτηση συμφερόντων του «επιτελικού κράτους» είναι η αναθεώρηση προς τα πάνω του ποσού των απευθείας αναθέσεων από τις 30.000 στις 60.000 ευρώ από τον Απρίλιο του 2024 (ν. 5103/2024, μέρος Β΄, άρθρο 17). Και φυσικά η μεγάλη εισροή χρημάτων από το Ταμείο Ανάκαμψης, τα οποία ως φαίνεται κατασπαταλώνται κατά το δοκούν. Τα ποσά που ανακυκλώνονται ζαλίζουν, με εντυπωσιακό παράδειγμα το περίπτερο του ΟΔΑΠ στην 88η ΔΕΘ, το οποίο κόστισε κοντά στις 200.000 ευρώ και συγκεκριμένα 196.106 ευρώ. Το εν λόγω περίπτερο στοίχισε στην κυριολεξία όσο ένα νεόκτιστο διαμέρισμα 80 τ.μ. Μια κατασκευή 67 τ.μ. με ράφια από κοντραπλακέ και ψευτοντούλαπα, η οποία στήθηκε για να φιλοξενήσει κόσμο για μία εβδομάδα, από 7 έως 15 Σεπτεμβρίου, και μετά θα καταλήξει το πιθανότερο σε κάποια αποθήκη του ΟΔΑΠ.

Οι πολεοδομίες και οι αποφάσεις των Συμβουλίων

Στην παραίτηση του Γιώργου Διδασκάλου από τη θέση του γενικού γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού για το κύκλωμα των πολεοδομιών, υπάρχει πολύ ψωμί. Διότι ο κ. Διδασκάλου προήδρευε τόσο στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ), όσο και στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων. Και πολλές φορές για να λάβεις άδεια ως κατασκευαστής κτιρίων από την πολεοδομία, πρέπει πρώτα να έχει έγκριση και από τις υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού. Όπως είναι το ΚΑΣ και το ΚΣΝΜ. Την ίδια ώρα από την αντιπολίτευση διαρρέονται πληροφορίες ότι στο σκάνδαλο της πολεοδομίας είναι πιθανόν να εμπλέκονται και άλλοι από το στενό περιβάλλον της κ. Μενδώνη στο υπουργείο. Όμως η ίδια έχει επιλέξει το ρόλο του παρατηρητή. Ή τουλάχιστον αυτό το ρόλο παριστάνει.

Όποιος, όμως, παρακολουθήσει τη διαδρομή των αποφάσεων που ελήφθησαν την τελευταία επταετία στο Υπουργείο Πολιτισμού επί Υπουργίας της κ. Μενδώνη, θα διαπιστώσει ότι οι εξελίξεις με την πολεοδομία εντάσσονται σε μια σταθερή πολιτική αντίληψη, η οποία αντιμετώπισε την πολιτιστική κληρονομιά ως πεδίο διαχείρισης επενδυτικών, τουριστικών και επιχειρηματικών σχεδιασμών.

Η υπόθεση των αρχαίων στον σταθμό της Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε ίσως το πρώτο μεγάλο σημείο καμπής. Η επιλογή της απόσπασης και επανατοποθέτησης ενός μοναδικού βυζαντινού μνημειακού συνόλου, παρά τις σοβαρές αντιδράσεις μεγάλου τμήματος της επιστημονικής κοινότητας, ανέδειξε μια νέα ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

Το ίδιο μοτίβο επανεμφανίστηκε στην υπόθεση του λόφου Παπούρα στην Κρήτη. Η αποκάλυψη ενός μοναδικού μινωικού μνημείου παγκόσμιας σημασίας θα ανέμενε κανείς ότι θα οδηγούσε σε συνολική επανεξέταση των τεχνικών σχεδιασμών που το περιέβαλλαν. Αντιθέτως, η συζήτηση οργανώθηκε γύρω από το πώς θα διατηρηθούν οι βασικές επιλογές του έργου χωρίς να ανατραπεί το επενδυτικό και τεχνικό χρονοδιάγραμμα. Για ακόμη μία φορά, η προστασία του μνημείου τέθηκε σε δεύτερη μοίρα.

Ανάλογη εικόνα παρουσιάστηκε στη Μονεμβασιά και στο Δικταίο Άντρο. Τα σχέδια εγκατάστασης τελεφερίκ παρουσιάστηκαν ως έργα προσβασιμότητας. Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το νήμα που συνδέει το σκάνδαλο των πολεοδομιών με όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια στο Υπουργείο Πολιτισμού. Στον Βενιζέλο, στην Παπούρα, στη Μονεμβασιά, στις εγκρίσεις έργων ΑΠΕ δίπλα σε μνημεία και ιστορικά τοπία, οι αποφάσεις ακολούθησαν σταθερά την ίδια κατεύθυνση. Τα έργα προχωρούσαν, οι επενδύσεις προχωρούσαν, οι επιχειρηματικοί σχεδιασμοί προχωρούσαν. Τα μνημεία ήταν εκείνα που όφειλαν κάθε φορά να προσαρμοστούν.