Η πολιτική παρουσία της απουσίας

Γράφει ο Γεράσιμος Σεριάτος

Τι συμβαίνει όταν μια κοινωνία αναζητά αλλαγή, αλλά φοβάται το κόστος της αλλαγής;

Εδώ βρίσκεται ίσως το κλειδί για να κατανοήσουμε γιατί το όνομα του Αντώνη Σαμαρά εξακολουθεί να επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση, παρά την τυπική πολιτική του απουσία. Η πολιτική δεν λειτουργεί ποτέ στο κενό. Κάθε πρόσωπο που επιστρέφει ως θέμα συζήτησης εκφράζει μια υπαρκτή κοινωνική ανάγκη.

Σήμερα η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε ένα σύνθετο και αντιφατικό στάδιο. Από τη μία πλευρά ζητά δραστικές αλλαγές. Ζητά μεγαλύτερη ασφάλεια, αποτελεσματικότερο κράτος, αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, ισχυρότερη εθνική παρουσία και ταχύτερες αποφάσεις. Από την άλλη πλευρά, δεν επιθυμεί να ξαναζήσει περιόδους πολιτικής αναταραχής, οικονομικής αβεβαιότητας ή θεσμικής αποσταθεροποίησης.

Με απλά λόγια, η κοινωνία ζητά μεταρρύθμιση χωρίς περιπέτεια.

Και εδώ εμφανίζεται ένα πολιτικό παράδοξο που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Σε περιόδους τέτοιας μετάβασης, οι πολίτες αναζητούν πρόσωπα που μπορούν να συμβολίσουν ταυτόχρονα τη ρήξη και τη σταθερότητα. Την αλλαγή χωρίς την κατάρρευση. Την αμφισβήτηση χωρίς την ανατροπή των θεσμών.

Ο συντηρητικός επαναστάτης

Η γνώμη μου είναι ότι ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης γύρω από τον Αντώνη Σαμαρά δεν αφορά τόσο τον ίδιο ως πρόσωπο, όσο το πολιτικό αρχέτυπο που εκπροσωπεί.

Τον συντηρητικό επαναστάτη.

Τον πολιτικό που δεν αμφισβητεί τους θεσμούς, αλλά διεκδικεί διαφορετική κατεύθυνση μέσα από αυτούς. Τον άνθρωπο που εμφανίζεται πρόθυμος να συγκρουστεί χωρίς να θεωρείται απειλή για τη συνοχή του συστήματος.

Αυτό είναι σπάνιο στην πολιτική αγορά.

Συνήθως οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο άκρα:

• Τη σταθερότητα χωρίς αλλαγή.
• Την αλλαγή χωρίς σταθερότητα.

Η κοινωνία όμως σήμερα φαίνεται να αναζητά έναν τρίτο δρόμο.

Το κενό της εκπροσώπησης

Όταν ένα όνομα επιμένει στην επικαιρότητα χωρίς οργανωμένο κομματικό μηχανισμό, χωρίς καθημερινή παρουσία και χωρίς επικοινωνιακή υπερπαραγωγή, τότε συμβαίνει κάτι βαθύτερο.

Δεν συζητείται μόνο το πρόσωπο.

Συζητείται το κενό που υπάρχει γύρω του.

Ένα κομμάτι της κοινωνίας αναζητά γλώσσα για να εκφράσει τις ανησυχίες του. Αναζητά πολιτική ταυτότητα. Αναζητά εκπροσώπηση.

Και όσο αυτή η αναζήτηση παραμένει ανολοκλήρωτη, τόσο πρόσωπα με ισχυρό πολιτικό αποτύπωμα θα συνεχίζουν να λειτουργούν ως σημεία αναφοράς.

Η πολιτική εμπειρία δείχνει ότι οι ηγέτες δεν επιστρέφουν επειδή το επιθυμούν οι ίδιοι. Επιστρέφουν όταν οι συνθήκες δημιουργούν ξανά ανάγκη για το αφήγημά τους.

Η δύναμη της εκκρεμότητας

Η πολιτική είναι γεμάτη πρόσωπα που εξαφανίστηκαν μόλις έχασαν την εξουσία. Είναι επίσης γεμάτη πρόσωπα που παρέμειναν παρόντα επειδή συνέχισαν να εκπροσωπούν ένα ανεκπλήρωτο αίτημα.

Η αξία μιας πολιτικής μάρκας δεν μετριέται μόνο από το πόσο συχνά μιλά. Μετριέται από το πόσο συχνά οι άλλοι αισθάνονται την ανάγκη να μιλούν γι’ αυτήν.

Όταν η δημόσια συζήτηση επιστρέφει διαρκώς σε ένα όνομα, ακόμη και μέσα από διαφωνίες ή επιφυλάξεις, τότε η πολιτική παρουσία έχει ήδη υπερβεί το πρόσωπο και έχει μετατραπεί σε σύμβολο.

Και τα σύμβολα έχουν μια ιδιαιτερότητα.

Δεν τα διαγράφουν οι μηχανισμοί.

Τα διαγράφει μόνο η αδιαφορία της κοινωνίας.

Μέχρι τότε, η απουσία παραμένει μια διαφορετική μορφή παρουσίας.

Και στην πολιτική, πολλές φορές η σιωπή γίνεται πιο ηχηρή από τον θόρυβο.

Η πολιτική δεν μετριέται από το ποιος μιλάει περισσότερο. Μετριέται από το ποιος εξακολουθεί να αφορά.

 

• Ο Γεράσιμος Σεριάτος είναι Strategig advisor The LIvigston Group USA