Ημέρα της κρίσης για τη Chevron η 10η Σεπτεμβρίου

Την ερχόμενη Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου η εκκλησία μας εορτάζει τη μνήμη της Αγίας Πουλχερίας, μαζί με του Αποστόλου Κλήμεντος και των Αγίων Μηνοδώρας και Μητροδώρας μαρτύρων. Δεν γνωρίζουμε εάν στην κυβέρνηση έχουν ανάψει λαμπάδες στο μπόι των αγίων, ή έχουν κάνει τα σχετικά τάματα, αλλά το σίγουρο είναι ότι κάθονται σε αναμμένα κάρβουνα ελπίζοντας πως η Chevron θα ανταποκριθεί στον διεθνή διαγωνισμό για την εκχώρηση τριών θαλάσσιων οικοπέδων νοτίως της Κρήτης.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Όπως γίνεται αντιληπτό ακόμη και από τους πλέον αδαείς η 10η Σεπτεμβρίου μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο καμπής για το ενεργειακό παιχνίδι στην Ανατολική Μεσόγειο. Κι αυτό επειδή την συγκεκριμένη ημερομηνία λήγει ο διεθνής διαγωνισμός για την εκχώρηση των δύο θαλάσσιων οικοπέδων στην περιοχή της Κρήτης, με το ενδιαφέρον να στρέφεται στο αν η Chevron, ένας από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς κολοσσούς παγκοσμίως, θα καταθέσει επίσημη προσφορά, σε συνέχεια της εκδήλωσης ενδιαφέροντος που υπέβαλε με αποτέλεσμα να προκηρυχθεί ο διαγωνισμός. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα στενά όρια της ενεργειακής αγοράς, καθώς αγγίζουν τον πυρήνα της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην περιοχή. Σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, όντως ο αμερικανικός κολοσσός έχει επιδείξει μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά όλοι στην κυβέρνηση αναμένουν να καταθέσει δεσμευτική προσφορά. Μόνο τότε θα μπορούμε πραγματικά να πανηγυρίζουμε.

Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα τα τρία από τα τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο ενδιαφέροντος της αμερικανικής Chevron, ενώ για το τέταρτο έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον ο ελληνικός ενεργειακός όμιλος HELLENiQ ENERGY. Και οι δύο εταιρείες έχουν ήδη αποκτήσει τα σεισμικά δεδομένα, απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό. Βέβαια, όπως παρατηρούν παράγοντες της αγοράς, η απόκτηση σεισμικών δεδομένων δεν συνεπάγεται αυτόματα και κατάθεση δεσμευτικής προσφοράς. Τα ερωτήματα που περιμένουμε να απαντηθούν είναι εάν η Chevron θα προχωρήσει τελικά στη διεκδίκηση των τριών θαλάσσιων οικοπέδων, αλλά και αν η HELLENiQ ENERGY θα εμφανιστεί αυτόνομα, ή σε πιθανή κοινοπραξία. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ελληνική εταιρεία έχει ήδη δημιουργήσει τρεις θυγατρικές με ονόματα που αντιστοιχούν σε τρία από τα τέσσερα οικόπεδα, γεγονός που ερμηνεύεται ως σαφής πρόθεση συμμετοχής.

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας δηλώνει προσεκτικά αισιόδοξη για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό. Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου, μάλιστα, μιλώντας στην ΕΡΤ, έκανε λόγο για «καθοριστική στιγμή» και τόνισε ότι «η διαδικασία διεξάγεται με όλες τις δικλείδες ασφαλείας». Στόχος, όπως είπε, «είναι η πιθανή μετατροπή του υποθαλάσσιου πλούτου της χώρας σε εθνικό κεφάλαιο για τις επόμενες γενιές».

Το γεωπολιτικό αποτύπωμα

Όπως γίνεται αντιληπτό η κυβέρνηση ποντάρει πολλά στην επιτυχία του διαγωνισμού, καθώς η επιβεβαίωση κοιτασμάτων θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΔΕΥΕΠ (Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων Α.Ε), τα πιθανά αποθέματα φυσικού αερίου στις περιοχές του Ιονίου και του Λιβυκού Πελάγους φτάνουν τα 24 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (680 bcm). Όλα πλέον θα κριθούν στις 10 Σεπτεμβρίου, όταν θα ανοίξουν οι φάκελοι με τις προσφορές.

Ο αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός Chevron δεν ασχολείται για πρώτη φορά με την συγκεκριμένη περιοχή της Μεσογείου. Ήδη διαχειρίζεται τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου, όπως είναι το «Λεβιάθαν» στο Ισραήλ και το «Αφροδίτη» στην κυπριακή ΑΟΖ.

Η επιλογή της Chevron να προχωρήσει με την ελληνική πλευρά προσλαμβάνει ευρύτερη στρατηγική σημασία, καθώς επιχειρείται η υπονόμευση του διαγωνισμού μέσω γεωπολιτικών πιέσεων από την Τουρκία και τη Λιβύη. Ειδικά μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου, που επιχειρεί να αμφισβητήσει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα νοτίως της Κρήτης, η παρουσία διεθνών ενεργειακών κολοσσών αποκτά χαρακτήρα de facto επιβεβαίωσης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Η Ε.Ε. έσπευσε να καταδικάσει επισήμως την τουρκολιβυκή συμφωνία στη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου, ενισχύοντας τη νομική και διπλωματική βάση του ελληνικού διεθνούς διαγωνισμού. Όμως επί του πεδίου, αυτή η καταδίκη, όπως και η πρόσφατη (προ ολίγων 24ωρων δήλωση της Κάγια Κάλας) δεν έχουν καμία απολύτως αξία. Κι αυτό επειδή δεν συνοδεύτηκαν από κυρώσεις της Ε.Ε. κατά της Τουρκίας και της Λιβύης.

Εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα, μέχρι το τέλος του έτους θα έχουν υπογραφεί οι σχετικές συμβάσεις, με στόχο οι σεισμικές έρευνες να ξεκινήσουν εντός του 2026 και οι πρώτες γεωτρήσεις να ακολουθήσουν σε βάθος πενταετίας. Ο διαγωνισμός αφορά συνολική θαλάσσια έκταση 47.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Οι δηλώσεις Φιντάν

Η πρόσφατη τοποθέτηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ότι «η Αθήνα ανοίγει την πόρτα της κρίσης» δεν ήταν τυχαία. Η Άγκυρα, εγκαταλείποντας το αφήγημα των «ήρεμων νερών», επαναφέρει στο προσκήνιο τη στρατηγική της Γαλάζιας Πατρίδας, που αποσκοπεί στη δημιουργία γκρίζων ζωνών και στον έλεγχο θαλασσίων περιοχών που ανήκουν, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η συμμετοχή της Chevron στον διαγωνισμό υπονομεύει καίρια το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς η παρουσία μιας αμερικανικής εταιρείας τέτοιου βεληνεκούς σηματοδοτεί όχι μόνο οικονομικό, αλλά και στρατηγικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την περιοχή. Η Λιβύη, υπό την κυβέρνηση Ντμπεϊμπά στην Τρίπολη, έχει αναλάβει ρόλο αντιπροσώπου της Τουρκίας, επιχειρώντας να υπονομεύσει τον ελληνικό διαγωνισμό. Από την υπογραφή συμφωνίας με την TPAO για σεισμικές έρευνες έως την υποβολή χαρτών στον ΟΗΕ με συντεταγμένες που τέμνονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι κινήσεις της Τρίπολης στοχεύουν στο να καταστήσουν τις περιοχές νοτίως της Κρήτης διαφιλονικούμενες.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι την ίδια στιγμή η Λιβύη παίζει σε δύο ταμπλό. Από τη μια πλευρά, στέλνει χάρτες στον ΟΗΕ που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και συνδέονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Από την άλλη, στον δικό της διαγωνισμό για την παραχώρηση θαλάσσιων οικοπέδων, τηρεί τη μέση γραμμή μεταξύ Λιβύης και Κρήτης, γνωρίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να προσελκύσει σοβαρούς επενδυτές όπως η Chevron και η ExxonMobil.

Σε κάθε περίπτωση η πιθανή συμμετοχή της Chevron στο διαγωνισμό για τα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης είναι το στοιχείο που αλλάζει τα δεδομένα. Η αμερικανική εταιρεία όχι μόνο υπήρξε η αιτία για την προκήρυξη του διαγωνισμού, καταθέτοντας πρόθεση ενδιαφέροντος, αλλά εφόσον υποβάλει προσφορά, είναι βέβαιο ότι θα έχει διασφαλίσει πολιτική κάλυψη από την Ουάσινγκτον. Σε αυτή την περίπτωση, η Άγκυρα γνωρίζει ότι οποιαδήποτε απόπειρα παρενόχλησης θα συνιστά μετωπική σύγκρουση με τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή.