Ιράν: Εσωτερική διαμάχη για τις σχέσεις με τις ΗΠΑ – Στο επίκεντρο ο Πεζεσκιάν

Η αντιπαράθεση για την επόμενη ημέρα στις σχέσεις του Ιράν με τις ΗΠΑ φαίνεται να μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας. Η απουσία του νέου ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, από τη δημόσια σκηνή έχει ενισχύσει τις διαφωνίες ανάμεσα σε όσους τάσσονται υπέρ μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης και στους σκληροπυρηνικούς.

Σύμφωνα με το Bloomberg, κεντρικό πρόσωπο της διαμάχης είναι ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος υποστηρίζει ότι η διπλωματική οδός πρέπει να παραμείνει ανοιχτή. Η επιλογή αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, με ορισμένους σκληροπυρηνικούς να φτάνουν στο σημείο να ζητούν την απομάκρυνσή του, λόγω της στάσης του απέναντι στη συμφωνία με την Ουάσινγκτον.

Την ίδια ώρα, η περιορισμένη δημόσια παρουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ τροφοδοτεί συζητήσεις για τον τρόπο με τον οποίο ασκεί τα καθήκοντά του. Ο Πεζεσκιάν δήλωσε πρόσφατα ότι ήταν «πολύ δύσκολο» να επικοινωνήσει μαζί του, αν και στη συνέχεια αποκάλυψε ότι οι δύο άνδρες είχαν συναντηθεί. «Ήταν μια πολύ καλή συνάντηση», ανέφερε ο πρόεδρος του Ιράν.

Τι σημαίνει η απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Η εικόνα διαφέρει σημαντικά από την περίοδο κατά την οποία ο Αλί Χαμενεΐ βρισκόταν στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας. Ο πρώην ανώτατος ηγέτης είχε καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση των εσωτερικών αντιθέσεων, λειτουργώντας ουσιαστικά ως ο τελικός διαιτητής στις διαφωνίες μεταξύ των διαφορετικών στρατοπέδων.

Η έγκρισή του μπορούσε να οδηγήσει στην υιοθέτηση μιας πολιτικής ακόμη και όταν υπήρχαν ισχυρές αντιδράσεις. Η πυρηνική συμφωνία του 2015 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ο ερευνητής του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα, Αρμάν Μαχμουντιάν, αναφέρει ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης δεν έχει πραγματοποιήσει δημόσιες εμφανίσεις και φέρεται να διατηρεί επαφές με υψηλόβαθμα στελέχη κυρίως εκτός δημοσιότητας. Κατά την εκτίμησή του, η κατάσταση αυτή καθιστά δυσκολότερη την άσκηση του ρόλου του.

Παράλληλα, η συζήτηση για το πώς θα κινηθεί η Τεχεράνη απέναντι στην Ουάσινγκτον γίνεται ολοένα πιο έντονη.

«Πάντα υπήρχε μια ομάδα που έλεγε ότι χρειαζόμαστε μια στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ και μια ομάδα που θέλει έναν ατελείωτο πόλεμο με τις ΗΠΑ», σημειώνει ο οικονομολόγος και πρώην σύμβουλος του Πεζεσκιάν, Σαΐντ Λεϊλάζ.

Όπως εκτιμά, η αλλαγή στην ανώτατη ηγεσία, σε συνδυασμό με την απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τη δημόσια ζωή, έχει επιτρέψει στις δύο πλευρές να εκφράζουν πλέον χωρίς την ίδια συγκράτηση τις διαφορετικές θέσεις τους.

Οι πραγματιστές απέναντι στους σκληροπυρηνικούς

Η μία πλευρά θεωρεί ότι η διαπραγμάτευση με τη Δύση αποτελεί αναγκαία επιλογή. Εκφράζεται κυρίως από τον Πεζεσκιάν και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, οι οποίοι εμφανίζονται να στηρίζουν τη διπλωματική οδό.

Στον αντίποδα, οι σκληροπυρηνικοί της πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας απορρίπτουν αυτή την προσέγγιση. Υποστηρίζουν ότι οι προηγούμενες προσπάθειες συνεννόησης με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν απέτρεψαν τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις και θεωρούν πως η Τεχεράνη δεν πρέπει να υποχωρήσει.

Η κριτική προς τον Πεζεσκιάν έχει γίνει ιδιαίτερα σκληρή. Τον Ιούλιο, ο υπερσυντηρητικός κληρικός Μοχαμάντ Μπαγκέρ Χαραζί «επιτέθηκε» στον πρόεδρο, χαρακτηρίζοντάς τον «σκουπίδι».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο πρώην διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα Σαΐντ Τζαλίλι, ηγετικό στέλεχος της υπερσυντηρητικής παράταξης Παϊνταρί, ο οποίος έχει στραφεί επανειλημμένα κατά της κυβέρνησης και των διπλωματών.

Στο μεταξύ, ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ροχανί επιχειρεί να επανέλθει στο πολιτικό προσκήνιο, προσθέτοντας ακόμη μία παράμετρο στις εσωτερικές ζυμώσεις.

Η Ντίνα Εσφαντιάρι του Bloomberg Economics εκτιμά ότι οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν πως έχουν αυτή τη στιγμή το πάνω χέρι, καθώς επιλέγουν να διατηρούν αδιάλλακτη στάση.

Ωστόσο, ο Αλί Βαέζ του International Crisis Group επισημαίνει ότι μια μεγαλύτερη εσωτερική σύμπνοια γύρω από τη στρατηγική της χώρας δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι αυτή θα αποδειχθεί και επιτυχημένη.