Ισραήλ vs Λίβανος: Ο (αιώνιος) πόλεμος πίσω από τον πόλεμο

Την ώρα που τα μάτια της παγκόσμιας κοινής γνώμης είναι στραμμένα στον επικοινωνιακό πόλεμο εντυπώσεων που διεξάγεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν με φόντο το ενδεχόμενο να εφαρμοστεί ένα κοινώς αποδεκτό σχέδιο εκεχειρίας, οι σφοδρές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο πεδίο μοιάζουν να έχουν περάσει σε δεύτερη μοίρα. Ταυτόχρονα, μάλιστα, παραμένει αθέατος ένας πόλεμος πίσω από τον πόλεμο ο οποίος έχει ιστορικές και επαναλαμβανόμενα από χρόνο σε χρόνο επεισόδια

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Κανένας πόλεμος ανά τους αιώνες δεν ξεκίνησε με μία τυχαία αφορμή δίχως να προϋπάρχει ένα ιστορικό υπόβαθρο που να δικαιολογεί –όσο δικαιολογημένος μπορεί να είναι ένας πόλεμος– το εκάστοτε casus belli. Η αμερικανό-ισραηλινή συμμαχία που ξεκίνησε τα χτυπήματα εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου δεν αποτελεί εξαίρεση καθώς πυροδότησε το άνοιγμα ενός υπάρχοντος μετώπου. Και να ήταν το μόνο; Το συνηθισμένο να πολεμάει σε διπλά παράλληλα μέτωπα Ισραήλ ξέθαψε για άλλη μία φορά το τσεκούρι του πολέμου εναντίον του γειτονικού του Λιβάνου.

Αυτός ο παράλληλος πόλεμος του Τελ Αβίβ με τη Βηρυτό ξεκλειδώνει μνήμες ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή που έχουν τον χαρακτήρα déjà vu με βαριά ιστορική σκιά. Σήμερα, η εικόνα είναι σχεδόν κινηματογραφικά χαοτική, με τις ισραηλινές δυνάμεις να επιχειρούν βαθύτερα στον νότιο Λίβανο και να συγκρούονται με τους παραστρατιωτικούς Σιίτες της οργάνωσης Χεζμπολάχ σε πόλεις-κλειδιά όπως το Χιάμ, την ίδια ώρα που δέχονται πυραυλικά πλήγματα από το Ιράν και τους συμμάχους του.

Το στρατήγημα των δύο μετώπων

Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στον Λίβανο, σε έναν πόλεμο που ήδη βαραίνει περισσότερο τους αμάχους παρά τα επιτελεία. Κι όμως, τίποτα από τα παραπάνω δεν αποτελούν τις σελίδες ενός πραγματικά καινούργιου βιβλίου. Όπως προαναφέρθηκε το Ισραήλ, ιστορικά, δεν πολεμά ποτέ μόνο προς μία κατεύθυνση. Από τον πόλεμο του 1948 μέχρι τις σύγχρονες συγκρούσεις, η στρατηγική του βασίζεται στην προληπτική διάχυση της απειλής. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι αν το Ισραήλ διαγνώσκει εθνικό κίνδυνο σε δύο σημεία, τότε χτυπά και στα δύο.

Σήμερα, το Ιράν αποτελεί τον κεντρικό αντίπαλο. Αλλά η Χεζμπολάχ στον Λίβανο δεν είναι απλώς «δεύτερο μέτωπο». Είναι προέκταση του ίδιου πολέμου που αποτελεί μια προέκταση της ιρανικής επιρροής στη Μεσόγειο και ο οποίος διεξάγεται by proxy, δηλαδή δια αντιπροσώπων είτε αυτοί είναι οι Χούθι της Υεμένης είτε οι… κουμπουροφόροι της Χεζμπολάχ.

Οι εισβολές που γέννησαν ένα νέο εχθρό

Το ιστορικό βάθος της αιματηρής πολεμική αντιπαλότητας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου έχει ιστορικό βάθος που ξεκινά πίσω στη δεκαετία του ’70 και στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Μιλάμε ουσιαστικά για μία περίοδο που ακολούθησε τον «Μαύρο Σεπτέμβρη» του 1972 όπου στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Μονάχου μια ομάδα 8 ενόπλων Παλαιστίνιων εξτρεμιστών σκότωσαν 2 αθλητές του Ισραήλ και έθεσαν υπό ομηρεία άλλους εννέα. Τα αντίποινα δεν άργησαν να έρθουν όταν στη γνωστή επιχείρηση «Άνοιξη της Νεολαίας» το 1973 ισραηλινές ειδικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε ηγετικά στελέχη της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) που βρίσκονταν στη Βηρυτό. Μερικά χρόνια αργότερα θα ακολουθήσουν οι ισραηλίτικες εισβολές στον Λίβανο το 1978 και το 1982 (σ.σ. επιχείρηση «Γαλιλαία», όπου το Τελ Αβίβ πολιόρκησε τη Βηρυτό προκειμένου να επιτύχει την πλήρη εκδίωξη της PLO, από τον νότιο Λίβανο όπου λειτουργούσε ως «κράτος εν κράτει».

Το δυστύχημα για το Ισραήλ είναι ότι η ιστορία είχε άλλα σχέδια καθώς μέσα από τις πολεμικές στάχτες των παραπάνω εισβολών γεννήθηκε η Χεζμπολάχ. Η οργάνωση συγκροτήθηκε ως απάντηση στην ισραηλινή κατοχή, με ιρανική υποστήριξη, και εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο ανθεκτικούς μη κρατικούς στρατιωτικούς μηχανισμούς της περιοχής.

Με απλά λόγια, το Ισραήλ μπήκε για να εξαλείψει μια απειλή και τελικά δημιούργησε μια πιο σύνθετη.

2006: Ο πόλεμος που δεν κερδήθηκε

Το καλοκαίρι του 2006, το πολεμικό σίριαλ με πρωταγωνιστές το Ισραήλ και τον Λίβανο επαναλαμβάνεται με διαφορετικό μεν σενάριο αλλά ίδιο φινάλε. Όπερ μεθερμηνευόμενο, είχαμε 34 ημέρες πολέμου που περιελάμβαναν και βομβαρδισμούς και χερσαία επίθεση, τν οποίων η κατάληξη δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα στρατηγικό αδιέξοδο. Κι αυτό διότι η Χεζμπολάχ όχι μόνο δεν καταστρέφεται, αλλά βγαίνει ενισχυμένη πολιτικά, έχοντας αντέξει έναν από τους ισχυρότερους στρατούς του κόσμου.

Από τότε, το δίδαγμα είναι σαφές –τουλάχιστον για τους παρατηρητές των διεθνών εξελίξεων– και λέει ότι ο Λίβανος δεν είναι για το Ισραήλ ένα πεδίο γρήγορης νίκης αλλά ένας βάλτος.

Το… σίκουελ του 2026

Σήμερα, το Ισραήλ επιχειρεί ξανά στον ίδιο γεωγραφικό και στρατηγικό χώρο. Στόχος –τι άλλο;– να απομακρύνει τη Χεζμπολάχ από τα σύνορα, να δημιουργήσει «ζώνη ασφαλείας», να κόψει τις γραμμές ανεφοδιασμού. Ακούγεται ως σίκουλ πολεμικής ταινίας κι όχι άδικα αφού οι ιστορικές ομοιότητες είναι πολλές. Η διαφορά, ωστόσο, είναι ότι τώρα το «σενάριο» είναι πιο… ζόρικο καθώς: α) Η Χεζμπολάχ διαθέτει μεγαλύτερο και πιο εξελιγμένο οπλοστάσιο, β) Το Ιράν εμπλέκεται άμεσα, όχι μόνο μέσω proxies, γ) το ενεργειακό και γεωπολιτικό κόστος είναι παγκόσμιο. Το πιο κρίσιμο; Το Ισραήλ πολεμά  ταυτόχρονα αυτή τη φορά έναν κρατικό αντίπαλο (Ιράν) και έναν υβριδικό (Χεζμπολάχ).

Η κατακλείδα όλων των παραπάνω μόνο ευοίωνη δεν είναι για το σημερινό Ισραήλ του Μπενιαμίν Νετανιάχου, αφού σήμερα, με έναν πόλεμο ανοιχτό απέναντι στο Ιράν, το ρίσκο είναι πολλαπλάσιο. Αν το λιβανέζικο μέτωπο εξελιχθεί σε παρατεταμένη σύγκρουση, τότε το διπλό μέτωπο δεν θα είναι στρατηγική επιλογή αλλά επικίνδυνη παγίδα. Και η Μέση Ανατολή έχει αποδείξει πολλές φορές ότι δεν συγχωρεί τις παγίδες που στήνεις μόνος σου.