Ο ευρωσκεπτικισμός συνεχίζεται και το 2025

Για τη γαλλική ακροδεξιά ο καινούργιος χρόνος δεν ξεκίνησε με το… δεξί, καθώς το μεσημέρι της 7ης Ιανουαρίου έφυγε από τη ζωή ο ιδρυτής και επί σχεδόν 40 χρόνια αρχηγός του κόμματος «Εθνικό Μέτωπο», Ζαν Μαρί Λε Πεν. Οι σημαίες, ωστόσο, των alt ή ultra right αντισυστημικών κομμάτων της Γηραιάς Ηπείρου δεν κυματίζουν μεσίστιες. Αντιθέτως, τα πανιά τους συνεχίζουν να φουσκώνουν ούριοι δημοσκοπικοί άνεμοι, οδηγώντας κάποια από αυτά στον προθάλαμο –ενίοτε και στο… σαλόνι– της κυβερνητικής εξουσίας.

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Με 50 κρίσιμες εκλογικές μάχες σε ισάριθμες χώρες του πλανήτη έφυγε το 2024, εν αναμονή εξίσου σημαντικών πολιτικών αναμετρήσεως κυλούν οι πρώτες ημέρες του 2025. Είναι ενδεικτικό ότι το πρώτο Σαββατοκύριακο του νέου έτους η Αυστρία… ξέμεινε από κυβέρνηση, αφού ο νυν καγκελάριος Καρλ Νεχάμερ απέτυχε να συγκροτήσει ένα κυβερνητικό σχήμα με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα.

Στη Γερμανία, εξάλλου, ο χρόνος μετράει αντίστροφα για τις πρόωρες εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου, ενώ και στη Γαλλία ουδείς μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να καταρρεύσει η εύθραυστη κυβέρνηση Μπαϊρού και να ξαναπάνε οι Γάλλοι στις κάλπες από το ερχόμενο καλοκαίρι και μετά.

Ο κοινός τόπος (και φόβος) στις παραπάνω περιπτώσεις είναι οι ισχυρές πιθανότητες που συγκεντρώνουν τα ακροδεξιά κόμματα σε Αυστρία, Γερμανία και Γαλλία να πάρουν στα χέρια τους τα ηνία της εξουσίας.

Αν και κάποιοι συνηθίζουν να πέφτουν από τα σύννεφα, το… φρούτο δεν είναι καινούργιο και φάνηκε και στις τελευταίες ευρωεκλογές. Φύεται εδώ και αρκετά χρόνια στη Γηραιά Ήπειρο κι αυτό όχι επειδή ένα μέρος του πληθυσμού τρελάθηκε και είδε το φως το αληθινό σε ακραία αντισυστημικά αφηγήματα αλλά διότι γιγαντώθηκαν προβλήματα όπως οι οικονομικές ανισότητες, η έλλειψη εμπιστοσύνης στους παραδοσιακούς πολιτικούς θεσμούς, η μεταναστευτική κρίση και η πολιτισμική ανασφάλεια.

Όπως, δε, προκύπτει από το ρεπορτάζ που ακολουθεί η τάση ενίσχυσης των ακροδεξιών ρευμάτων είναι γεωγραφικά πολύ ευρύτερη του αναμενομένου.

Αυστρία: Η πολιτική κρίση και το FPÖ

Όπως προαναφέρθηκε στην Αυστρία, η παραίτηση της κυβέρνησης υπογραμμίζει τη δυσκολία των παραδοσιακών κομμάτων να αντιμετωπίσουν τον προγραμματικό ακροδεξιό λόγο του Κόμματος Ελευθερίας (Freiheitliche Partei Österreichs – FPÖ). Το FPÖ έχει «χτίσει» ισχυρές θέσεις στο αυστριακό εκλογικό σώμα (σ.σ. στις εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου είχε βγει πρώτο με 28,8%), αξιοποιώντας την ανησυχία για τη μετανάστευση και την κριτική στη ενιαία πολιτική. Την ώρα μάλιστα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, ο επικεφαλής του FPÖ, Χέρμπερτ Κικλ, ετοιμαζόταν να πάρει στα χέρια του την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.

Γερμανία: Η άνοδος του AfD

Στη Γερμανία, το ακροδεξιό Alternative für Deutschland (AfD) έχει γίνει ένας από τους κυριότερους παίκτες στο πολιτικό σκηνικό. Το AfD ξεκίνησε ως ένα ευρωσκεπτικιστικό κίνημα, αλλά μετεξελίχτηκε σε ένα κόμμα που εκφράζει σκληρά εθνικιστικές και αντιμεταναστευτικές θέσεις.

Με τις πρόωρες εκλογές του 2025 να πλησιάζουν, οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το AfD να αυξάνει σταθερά τα ποσοστά του, ιδιαίτερα στην Ανατολική Γερμανία, όπου η οικονομική στασιμότητα και η δυσφορία για τη μεταναστευτική πολιτική της κεντρικής κυβέρνησης δημιουργούν γόνιμο έδαφος για την αντισυστημική ψήφο.

Ιταλία: Η ηγεμονία της Τζόρτζια Μελόνι

Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι και το ριζοσπαστικά δεξιό κόμμα «Αδέλφια της Ιταλίας» (Fratelli d’Italia) έχουν καταφέρει να καταστούν κυβερνόντες, εκφράζοντας ένα μίγμα εθνικιστικών και συντηρητικών ιδεών.

Η Μελόνι, ως πρωθυπουργός, έχει επικεντρωθεί σε θέματα που αφορούν τη μετανάστευση, την ευρωπαϊκή πολιτική και την παραδοσιακή οικογένεια και παρά το γεγονός ότι συχνά εισπράττει έντονη κριτική για τις ασκούμενες πολιτικές της, συνεχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή σκηνή.

Γαλλία: Περιμένει τη «στιγμή» της η Λε Πεν

Στη Γαλλία, η Μαρίν Λε Πεν και η «Εθνική Συσπείρωση» (μετεξέλιξη του κόμματος «Εθνικό Μέτωπο» που είχε ιδρύσει ο πατέρας της Ζαν Μαρί Λε Πεν) συνεχίζουν τις υψηλές εκλογικές και δημοσκοπικές πτήσεις τους έχοντας εξευγενίσει την πολιτική εικόνα τους και προσελκύοντας ψηφοφόρους που ανησυχούν για τη μετανάστευση και την οικονομία.

Αν και ο Εμανουέλ Μακρόν κατάφερε να επικρατήσει στις πρόσφατες εκλογές, η Λε Πεν διατηρεί ισχυρά ποσοστά σε αγροτικές και εργατικές περιοχές και όπως όλα δείχνουν περιμένει τη… στιγμή της.

Ολλανδία: Η επιτυχία του Βίλντερς

Στην Ολλανδία, ο Γκέερτ Βίλντερς και το PVV (Partij voor de Vrijheid) έχουν κερδίσει τα΄πσο εδαφος που στις εκλογές του Νοεμβρίου του 2023 το κόμμα του αναδείχθηκε πρώτη δύναμη με 24% αναλαμβάνοντας στη συνέχεια και κυβερνητική ευθύνη (χωρίς όμως τον ίδιο στην πρωθυπουργία) σε μία κυβέρνηση συνασπισμού.

Η σκληρά αντιμεταναστευτική και αντιισλαμική ρητορική του Βίλντερς έχει βρει απήχηση σε μέρος του πληθυσμού που ανησυχεί για την αλλαγή της πολιτισμικής ταυτότητας της Ολλανδίας.

Ισπανία: Η «Φωνή» του αντισυστημισμού

Το κόμμα «Vox» (σημαίνει «Φωνή» στα ισπανικά) υποστηρίζει έντονα εθνικιστικές θέσεις οι οποίες προφανώς είναι ελκυστικές για τους ψηφοφόρους αφού οι τελευταίοι στις εκλογές του 2023 το έστειλαν στο κοινοβούλιο και μάλιστα με ισχυρή παρουσία.

Το Vox αντλεί στήριξη από πιο συντηρητικές περιοχές της Ισπανίας, εκμεταλλευόμενο ζητήματα όπως η καταλανική ανεξαρτησία, η μετανάστευση και η πολιτισμική ταυτότητα.

Βέλγιο: Με σημαία την ανεξαρτησία της Φλάνδρας

Στη χώρα που φιλοξενεί πολλά από τα «αρχηγεία» της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφει συνεχόμενη άνοδο το ακροδεξιό κόμμα Vlaams Belang που υποστηρίζει την ανεξαρτησία της Φλάνδρας και εκφράζει αντιμεταναστευτικές απόψεις.

Η δημοφιλία του αυξάνεται κυρίως στις φλαμανδικές περιοχές του Βελγίου, προκαλώντας ανησυχία για την πολιτική σταθερότητα της χώρας.

Οι Σκανδιναβοί που λάτρεψαν τον ευρωσκεπτικισμό

Η Σκανδιναβία που για χρόνια ήταν μία γεωγραφική περιοχή ανεκτική στη διαφορετικότητα και την κοινωνική ευαισθησία έχει στρίψει το τιμόνι σε σαφώς πιο ευρωσκεπτικιστικές θέσεις.

Ανά χώρα αυτές οι πολιτικές θέσεις εκφράζονται από ultra right σχηματισμούς όπως είναι στη Σουηδία το ακροδεξιό κόμμα «Σουηδοί Δημοκράτες» (ήρθε δεύτερο στις βουλευτικές εκλογές του 2022), στη Φιλανδία το κόμμα των «Αληθινών Φινλανδών» (στις εκλογές του 2023 αύξησαν σημαντικά τα ποσοστά τους και συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης) ή στη Δανία το «Δανέζικο Λαϊκό Κόμμα» που και έστω και με μικρότερη δύναμη από ότι στο παρελθόν συνεχίζει να επηρεάζει την πολιτική ατζέντα της χώρας.

Η Ουγγαρία του Όρμπαν

Η περίπτωση της Ουγγαρίας είναι ιδιαίτερη, καθώς ο Βίκτορ Όρμπαν και το κόμμα του, το Fidesz, συνδυάζουν στοιχεία ακροδεξιάς ρητορικής με κυβερνητική εξουσία.

Ο Όρμπαν προωθεί έναν «αντιφιλελεύθερο» πολιτικό λόγο, εστιάζοντας στη μετανάστευση, τον εθνικισμό και τη διατήρηση της «χριστιανικής Ευρώπης», ενώ κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην Πολωνία με το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) που έχει εδραιώσει την υπερσυντηρητική εξουσία του.