Ο πόλεμος των στρατηγών στο Κίεβο

Την ώρα που η Ουκρανία «μοιάζει» να εξελίσσεται σε παράγοντα της πολεμικής σύγκρουσης ΗΠΑ και Ιράν στη Μέση Ανατολή, στο εσωτερικό της χώρας του Βολοντίμιρ Ζελένσκι εξελίσσεται ένας άλλος «πόλεμος» εξουσίας και πολιτικο-στρατιωτικών ισορροπιών των οποίων τη μπαγκέτα κρατάει ο Ουκρανός πρόεδρος.

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Με τα drones και τους πυραύλους να «σκάνε» καταστρεπτικά για ανθρώπινες ζωές και υποδομές στο μέτωπο του ρωσο-ουκρανικού πολέμου και με την Τεχεράνη να απειλεί με αντίποινα το Κίεβο εξαιτίας του «εναγκαλισμού» του με τη Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει άλλες… σκοτούρες που τον απασχολούν και που καιρό τώρα προσπαθεί να τις «διευθετήσει».

Όπου «σκοτούρες» βάλτε την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας την οποία ο Ουκρανός πρόεδρος «αναδόμησε» για ακόμη μία φορά πριν από περίπου δύο εβδομάδες.

Ως γνωστόν στις 21 Ιουλίου ο Ζελένκσι έκανε πράξη την απόφασή του να απομακρύνει τον αρχηγό του στρατεύματος, στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι, και να τοποθετήσει στη θέση του τον 43χρονο υποστράτηγο Μιχαΐλο Ντραπάτι, με την αλλαγή φρουράς να μην αποτελεί απλώς μια ακόμη αναδιάταξη προσώπων μέσα στη δίνη του πολέμου αλλά να είναι αποκαλυπτική των ρωγμών  που έχουν δημιουργηθεί στο εσωτερικό της ουκρανικής ηγεσίας.

Πίσω από την επίσημη επιχειρηματολογία περί ανανέωσης της στρατηγικής βρίσκονται οι μεγάλες απώλειες στο μέτωπο, η κρίση επιστράτευσης, η σύγκρουση παλαιών και νεότερων στρατιωτικών αντιλήψεων, αλλά και η προσπάθεια του Ουκρανού προέδρου να διατηρήσει τον πολιτικό έλεγχο ενός στρατεύματος που έχει αναδειχθεί στον ισχυρότερο θεσμό της εμπόλεμης χώρας.

Η φθορά του Σίρσκι

Ο Ολεξάντρ Σίρσκι ανέλαβε την αρχηγία των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων τον Φεβρουάριο του 2024, διαδεχόμενος τον ιδιαίτερα δημοφιλή στρατηγό Βαλέρι Ζαλούζνι.

 

Το… βιογραφικό του περιείχε σημαντικές στρατιωτικές περγαμηνές καθώς είχε συμμετάσχει καθοριστικά στην άμυνα του Κιέβου και στην επιτυχημένη αντεπίθεση του Χαρκόβου το 2022, ενώ επί των ημερών του πραγματοποιήθηκε και η ουκρανική επιχείρηση στην περιοχή του Κουρσκ.

Η εικόνα, ωστόσο, του Σίρσκι παρέμενε αμφιλεγόμενη. Αξιωματικοί, στρατιώτες και βετεράνοι τον κατηγορούσαν για υπερβολικά συγκεντρωτικό τρόπο διοίκησης, για περιορισμένη αυτονομία των μονάδων στο πεδίο και για προσήλωση σε στρατιωτικές πρακτικές της παλαιότερης σοβιετικής σχολής.

Βαρύτερη ήταν η κριτική για τις ανθρώπινες απώλειες. Ο Σίρσκι συνδέθηκε στη δημόσια συζήτηση με επιχειρήσεις στις οποίες, κατά τους επικριτές του, η διατήρηση θέσεων ή η επίτευξη περιορισμένων τακτικών στόχων κόστισε δυσανάλογα σε έμψυχο δυναμικό.

Ο ίδιος, αποχωρώντας, υποστήριξε ότι παραδίδει έναν στρατό ο οποίος όχι μόνο αμύνεται, αλλά εξακολουθεί να έχει επιθετικές δυνατότητες, επικαλούμενος και την ανακατάληψη περίπου 700 τετραγωνικών χιλιομέτρων μέσα στο 2026.

Η σύγκρουση δύο στρατιωτικών κόσμων

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος εξπέρ της στρατιωτικής στρατηγικής για να αντιληφθεί ότι η νέα αλλαγή στην ηγεσία των ουκρανικών «όπλων» αποτυπώνει τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς  Ουκρανία πρέπει να πολεμήσει τη Ρωσία.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η παραδοσιακή, ιεραρχική δομή διοίκησης, όπου τις αποφάσεις τις παίρνει η ενός ανδρός αρχή  θεωρώντας εν πολλοίς αναλώσιμο το ένστολο προσωπικό που ρίχνεται στη μάχη.

Από την άλλη όχθη, αναπτύσσεται μια νεότερη σχολή στρατιωτικής διοίκησης, η οποία επενδύει στην τεχνολογία, στα μη επανδρωμένα συστήματα, στη διαχείριση δεδομένων και στην πρωτοβουλία των διοικητών που επιχειρούν στην πρώτη γραμμή.

Στην περίπτωση της Ουκρανίας αυτή η «κόντρα αντιλήψεων» είχε προσωποποιηθεί στη σύγκρουση του Σίρσκι με τον μεταρρυθμιστή υπουργό Άμυνας, Μιχαΐλο Φεντόροφ.

Η απομάκρυνση του τελευταίου από την κυβέρνηση Ζελένσκι στα μέσα του προηγούμενου μήνα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και διαδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχαν βετεράνοι και στρατιωτικοί.

Η κοινωνική πίεση μεταφέρθηκε γρήγορα στον ίδιο τον Ζελένσκι, ο οποίος υποχρεώθηκε να αναθεωρήσει τους χειρισμούς του.

Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του Μιχαΐλο Ντραπάτι αποτελεί μήνυμα μετάβασης σε μια διαφορετική στρατιωτική εποχή.

 

 

Ο νέος αρχηγός θεωρείται εκπρόσωπος της γενιάς που διαμορφώθηκε επιχειρησιακά μετά το 2014 και όχι μέσα στις σοβιετικές στρατιωτικές δομές. Έχει αποκτήσει τη φήμη αποτελεσματικού διοικητή πρώτης γραμμής, ενώ το 2024 συνέβαλε στην ανάσχεση της ρωσικής προέλασης κοντά στο Χάρκοβο. Ως επικεφαλής των χερσαίων δυνάμεων επιχείρησε να αλλάξει τα συστήματα εκπαίδευσης και στρατολόγησης, προωθώντας μεγαλύτερη ευελιξία και προσωπική ευθύνη των διοικητών.

Το προηγούμενο Ζαλούζνι

Η αποπομπή Σίρσκι δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένη από την προηγούμενη απομάκρυνση του Βαλέρι Ζαλούζνι. Το 2024 ο Ζελένσκι είχε επικαλεστεί την ανάγκη επανεκκίνησης της στρατιωτικής ηγεσίας, αλλά πίσω από την απόφαση υπήρχαν σοβαρές διαφωνίες για την πορεία του πολέμου και κυρίως για την επιστράτευση.

Η στρατιωτική ηγεσία φέρεται να ζητούσε τότε την κινητοποίηση έως και 500.000 επιπλέον ανθρώπων, αίτημα που η πολιτική εξουσία θεωρούσε οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά εξαιρετικά δύσκολο. Ωστόσο ο Ζαλούζνι «ενοχλούσε» και με κάτι ακόμη: με τη δημοτικότητά του που σε ορισμένα γκάλοπ ανταγωνιζόταν εκείνη του προέδρου Ζελένσκι.

Η εξέλιξη των πραγμάτων τροφοδότησε την εκτίμηση ότι ο Ζελένσκι δεν απομάκρυνε μόνο έναν στρατηγό με διαφορετική επιχειρησιακή αντίληψη, αλλά και έναν εν δυνάμει πολιτικό αντίπαλο. Δεν υπήρξαν αποδείξεις ότι αυτό ήταν το αποκλειστικό κίνητρο, ωστόσο η μετέπειτα πορεία του Ζαλούζνι έδειξε πως η πολιτική διάσταση κάθε άλλο παρά ανύπαρκτη ήταν.

Η επίσημη εξήγηση του Κιέβου είναι ότι η νέα ηγεσία θα αναδιοργανώσει τη δομή διοίκησης, θα επικαιροποιήσει την αμυντική στρατηγική και θα συνεχίσει τα πλήγματα μεγάλου βάθους εναντίον ρωσικών στρατιωτικών και ενεργειακών υποδομών. Κι έτσι να είναι, πάντως, το διαδοχικό «φύγε εσύ, έλα εσύ» στο οποίο επιδίδεται ο Ζελένκσι συντηρεί ζωντανή την αναρώτηση αν πρόκειται για πραγματική προσαρμογή στις ανάγκες του πολέμου ή για μετάθεση των πολιτικών ευθυνών στους στρατηγούς.

Η πραγματικότητα πιθανότατα βρίσκεται κάπου στη μέση. Ένας πόλεμος φθοράς, με διαρκείς πιέσεις στο μέτωπο και σοβαρό πρόβλημα αναπλήρωσης των απωλειών, επιβάλλει αλλαγές προσώπων και μεθόδων.

Την ίδια στιγμή, ο Ζελένσκι χρειάζεται να απορροφήσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια και να αποτρέψει τη δημιουργία αυτόνομων κέντρων ισχύος μέσα στο στράτευμα.

Στην Ουκρανία, άλλωστε, οι στρατηγοί δεν κρίνονται πλέον μόνο από όσα συμβαίνουν στα χαρακώματα. Κρίνονται και από τη δημοτικότητά τους στην κοινωνία. Και όταν το στρατιωτικό κύρος αρχίζει να μετατρέπεται σε πολιτικό κεφάλαιο, η γραμμή ανάμεσα στην επιχειρησιακή αναδιοργάνωση και την προεδρική αυτοπροστασία γίνεται εξαιρετικά λεπτή.