Οι 3 «φυλές» των αναποφάσιστων

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Τρεις δημοσκοπήσεις έχουν γίνει από τον Δεκαπενταύγουστο μέχρι σήμερα –δύο από την Interview και μία από την GPO– και  θεαματικές ανατροπές στις επιδόσεις των κομμάτων δεν έχουμε δει. Ακόμη, όμως, κι αν προκύψουν ανατροπές στις επόμενες πολιτικές μετρήσεις της κοινής γνώμης, οι προβολείς του ενδιαφέροντος  θα στρέφονται κάθε φορά (και δικαιολογημένα…) στον ουσιαστικό πρωταγωνιστή των εκλογών που δεν είναι άλλος από τους αναποφάσιστους.

Δεν επανεφευρίσκει τον τροχό όποιος ισχυριστεί ότι η δεξαμενή των πολιτών που στις δημοσκοπήσεις δηλώνουν ότι δεν έχουν αποφασίσει αν θα ψηφίσουν, ποιο κόμμα θα επιλέξουν ή αν αξίζει τελικά να διανύσουν τη διαδρομή μέχρι το εκλογικό τμήμα, είναι εκείνοι που έχουν αθροιστικά τη δύναμη να διαμορφώσουν το εκλογικό αποτέλεσμα.

Ενδεικτικό αυτής της αόρατης πολιτικής δύναμης που διαθέτουν οι αναποφάσιστοι είναι ότι στις «Τάσεις» της εταιρείας MRB η αδιευκρίνιστη ψήφος «μετριόταν» τον Ιανουάριο του 2026 στο 23,6%, τον Μάρτιο στο 15,7% και τον Ιούλιο στο 12,7%, ενώ ένα πρόσθετο 5,3% τοποθετήθηκε στο λευκό, το άκυρο ή την αποχή.

Οι αριθμοί δεν είναι απολύτως συγκρίσιμοι, καθώς στο μεταξύ μεταβλήθηκε το κομματικό τοπίο και στα ερωτηματολόγια προστέθηκαν νέοι σχηματισμοί. Παραμένουν, ωστόσο, αρκετά μεγάλοι ώστε η αβεβαιότητα να μην αποτελεί δημοσκοπικό υπόλοιπο αλλά αυτόνομο πολιτικό γεγονός.

Οι τρεις «φυλές» της αβεβαιότητας

Σύμφωνα με πολλές αναλύσεις που κατά καιρούς έχουν δει το φως της δημοσιότητας η ανθρωπογεωγραφία των αναποφάσιστων έχουν τρία κύρια «γνωρίσματα»: α) είναι κατά βάσην γυναίκες, β) είναι σχετικά νέοι σε ηλικία και γ) εισοδηματικά ανήκουν σε αυτό που έχουμε συνηθίσει να λέμε μικρομεσαίοι μισθοσυντήρητοι και αυτοαπασχολούμενοι.

Φυσικά, δεν πρόκειται για το ενιαίο «πορτρέτο» ενός ψηφοφόρου που συγκεντρώνει και τα τρία χαρακτηριστικά, αλλά για διαφορετικές ομάδες, οι οποίες τέμνονται εν μέρει και συναντιούνται στην… αναποφασιστικότητα από διαφορετικούς δρόμους.

Για του γραφόμενου το αληθές, σε έρευνα της Alco τον Νοέμβριο του 2025, το 59% των αναποφάσιστων ήταν γυναίκες και το 41% άνδρες. Το εύρημα δεν εξηγεί από μόνο του τα αίτια, αποτυπώνει όμως την δυσκολία του στερεοτυπικά αποκαλούμενου «ασθενούς φύλλου» να καλυφθεί πολιτικά από τα υπάρχοντα κόμματα.

Για τους νέους η εικόνα χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Η ίδια μέτρηση της Alco έδειχνε ότι οι ηλικίες 17-24 αποτελούσαν μόλις το 6% των αναποφάσιστων, ενώ οι 25–44 έφταναν το 32%.

Πολυπληθέστερη είναι, σε κάθε περίπτωση, η ηλικιακή ομάδα των 45–64 ετών, η οποία στην έρευνα της Alco αντιπροσώπευε το 44% των αναποφάσιστων. Το δημοσκοπικό εύρημα «κολλάει» με το τρίτο γνώρισμα των αναποφάσιστων που είναι η μικρομεσαία εισοδηματική κατάσταση, είτε πρόκειται για ελεύθερους επαγγελματίες, για μισθωτούς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, είτε ακόμη-ακόμη και για πολίτες που πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση.

Σημειώνεται ότι σύμφωνα με την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ για το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι αυτοαπασχολούμενοι με προσωπικό ανέρχονταν σε 326.300 και εκείνοι χωρίς προσωπικό σε 770.600. Μαζί αντιστοιχούσαν στο 25,6% των απασχολουμένων. Πρόκειται για πάνω από 1.000.000 που θα πάνε στις επόμενες κάλπες χωρίς να έχουν κατασταλάξει αν και τι θα ψηφίσουν έχοντας όμως υποστεί το αυξημένο λειτουργικό κόστος, τις φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις και στη συμπίεση του εισοδήματός τους. Πολιτικά, είναι μια ομάδα που όπως λένε οι έμπειροι δημοσκόποι έχουν «μνήμη προηγούμενης ψήφου» δίχως αυτό να «εγγυάται» την επόμενη επιλογή στην κάλπη.

Η «ταμπακιέρα» για κυβέρνηση και αντιπολίτευση

Το πρώτο λάθος των κομματικών επιτελείων είναι να αντιμετωπίζουν τους αναποφάσιστους σαν μια δεξαμενή που, όταν φτάσει η ώρα, θα μοιραστεί αναλογικά στα υπάρχοντα κόμματα. Επειδή όμως στην ίδια στατιστική κατηγορία συνυπάρχουν ο πραγματικά αμφιταλαντευόμενος, ο απογοητευμένος πρώην ψηφοφόρος και εκείνος που περιμένει μια νέα πολιτική πρόταση, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο προς τα πού θα κινηθούν, αλλά πόσοι θα φτάσουν τελικά στην κάλπη.

Μια μετακίνηση προς κάποιο κόμμα αλλάζει τα ποσοστά. Η μετάβαση από την αποχή στη συμμετοχή μπορεί να αλλάξει και τον ίδιο τον παρονομαστή της εκλογικής εξίσωσης. Υπό αυτό το πρίσμα για τη Νέα Δημοκρατία, η ανάκτηση μέρους των μικρομεσαίων και των γυναικών αποτελεί προϋπόθεση ώστε να διευρύνει την εκλογική της οροφή. Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αντίθετα, το στοίχημα είναι να μετατρέψουν τη δυσαρέσκεια σε θετική πολιτική επιλογή και όχι απλώς σε θυμό, προσωρινή διαμαρτυρία ή αποχή. Όσο για τα «νεότευκτα» κόμματα η προσδοκία είναι να παράσχουν καινούργια κομματική στέγη στη διάχυτη αβεβαιότητα.

Η δεξαμενή των αναποφάσιστων μπορεί έτσι να επηρεάσει ταυτόχρονα την επίδοση του πρώτου κόμματος, τη σειρά των επόμενων, την είσοδο μικρότερων σχηματισμών στη Βουλή και την αριθμητική των συνεργασιών. Δεν σημαίνει ότι θα κινηθεί συντεταγμένα ούτε ότι όλοι όσοι δηλώνουν σήμερα αναποφάσιστοι θα ψηφίσουν. Σημαίνει ότι σε ένα κατακερματισμένο σκηνικό ακόμη και η μετακίνηση ενός μέρους της μπορεί να προκαλέσει πολιτικό ντόμινο.