Ορμούζ: Τα στενά των… στεναγμών για την παγκόσμια οικονομία

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ανάμεσα στο Ιράν και τη συμμαχία Ισραήλ-Ιράν που άνοιξε… αυλαία την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου έχει πυροδοτήσει μια αλυσίδα γεγονότων που απειλούν άμεσα το παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι και έχουν κάνει ήδη ορατές τις συνέπειές τους σχεδόν σε κάθε κλάδο οικονομικής δραστηριότητας.

Του Νίκου Τσαγκατακη

Στα θύματα της στρατιωτικής ανάφλεξης συγκαταλέγεται αναμφίβολα και η ελληνική ναυτιλία, με τους Έλληνες πλοιοκτήτες να έχουν «καρφωμένα» τα μάτια και τα αυτιά τους στα Στενά του Ορμούζ. Η ηγεσία του Ιράν –ή ό,τι τέλος πάντων έχει απομείνει από αυτήν– δηλώνει ότι θα «βάλει φωτιά» σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να διέλθει από την κρίσιμη για το παγκόσμιο εμπόριο ναυτιλιακή οδό και την Τετάρτη υπήρξε ένα τέτοιο περιστατικό όταν ένα βρετανικό εμπορικό πλοίο χτυπήθηκε από βλήμα.

Αυτό το στενό πέρασμα πλάτους μόλις 34 χιλιομέτρων μεταξύ Ιράν και Ομάν, έχει μετατραπεί σε «νεκρή ζώνη» για τα εμπορικά πλοία, με τις απειλές του Ιράν να το κλείσουν να προκαλούν παύση στις διελεύσεις και εκτόξευση των τιμών πετρελαίου. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που αναφέρει η βρετανική ναυλομεσιτική εταιρεία Clarksons, ένας εντυπωσιακός αριθμός περίπου 3.200 πλοίων, από δεξαμενόπλοια έως φορτηγά, έχει παγιδευτεί στην περιοχή που περισσότερο μοιάζει με έναν ναυτικό «νεκρότοπο» παρά με έναν ζωντανό διεθνή δρόμο εμπορίου. Αυτός ο αριθμός αντιπροσωπεύει περίπου το 4% του συνολικού παγκόσμιου ναυτιλιακού στόλου, γεγονός που αποτυπώνει την κλίμακα της οικονομικής διαταραχής.

Οι επιπτώσεις είναι πιο αισθητές στον τομέα της ενέργειας, όπου 112 δεξαμενόπλοια φορτωμένα με αργό πετρέλαιο παραμένουν ακινητοποιημένα –μεταξύ αυτών, 70 είναι τύπου VLCC (Very Large Crude Carriers)– αλλά το πρόβλημα δεν σταματά εκεί. Στο ίδιο «αδιέξοδο» έχουν… προσαράξει 195 δεξαμενόπλοια φορτωμένα με πετρελαϊκά προϊόντα, 141 πλοία φορτίου χύδην, και 114 πλοία εμπορευματοκιβωτίων που συνήθως φέρνουν τα προϊόντα που βρίσκονται στα ράφια των καταστημάτων σε όλο τον κόσμο.

Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί είναι το στοιχείο που έδωσε μεσοβδόμαδα η εταιρεία δεδομένων για την αγορά ενέργειας Kpler σύμφωνα με το οποίο από την έναρξη των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν η κυκλοφορία των πετρελαιοφόρων στο Ορμούζ έχει μειωθεί σε ποσοστό 90%. Την ίδια ώρα τα πλοία μένουν εκτεθειμένα από τις ασφαλιστικές εταιρείες οι οποίες λόγω της έκρυθμης κατάστασης που επικρατεί  ακυρώνουν καλύψεις κινδύνου πολέμου. Αποτέλεσμα; Τα ναύλα για ένα supertanker VLCC που μεταφέρει δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου εκτοξεύτηκαν σαν… βαλλιστικός πύραυλος φτάνοντας σε ύψος τα 423.736 δολάρια την ημέρα, νούμερο που αποτελεί ρεκόρ ακρίβειας όλων των εποχών.

Το έχουν ξαναδεί το… έργο οι Έλληνες «καραβοκύρηδες»

Για την Ελλάδα, η οποία κατέχει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως, η κρίση αυτή δεν είναι άγνωστη. Θυμίζει έντονα τα γεγονότα του Μαΐου του 2022, όταν οι δυνάμεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν κατέσχεσαν δύο ελληνικά τάνκερ, το Prudent Warrior και το Delta Poseidon, ως αντίποινα για την κατάσχεση ιρανικού πετρελαίου κοντά στην Ελλάδα από αμερικανικές αρχές.

Η ελληνική κυβέρνηση χαρακτήρισε, τότε, τις ενέργειες «πράξεις πειρατείας» και χρειάστηκε να περάσουν μήνες διπλωματικών διαβουλεύσεων και πιέσεων προκειμένου απελευθερωθούν τα πλοία.

Η ελληνική ναυτιλία, που ελέγχει περίπου το 20% των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και LNG, βρίσκεται σε συναγερμό. Σύμφωνα με την προ ημερών ενημέρωση που έκανε στα ΜΜΕ ο υπουργός Ναυτιλίας, Βασίλης Κικίλιας, τουλάχιστον 10 πλοία με ελληνική σημαία βρίσκονταν την περασμένη Τρίτη στον Περσικό Κόλπο και άλλα πέντε εκτός αυτού, με τα πληρώματά τους να περιλαμβάνουν δεκάδες Έλληνες ναυτικούς.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που ήταν διαθέσιμα το πρωί της Παρασκευής τα πλοία ελληνικών συμφερόντων που βρίσκονταν εγκλωβισμένα στον Περσικό ήταν 160, από τα οποία κάποια έφεραν και την ελληνική σημαία. Ήδη, μεγάλες διεθνείς εταιρείες όπως λ.χ. η Nippon Yusen KK, η οποία διαχειρίζεται διαφοροποιημένο στόλο περίπου 800 πλοίων, έχουν απαγορεύσει στα πλοία τους την πλοήγηση στο Ορμούζ, ενώ η Ελλάδα ακολουθεί παρόμοια γραμμή. Σε κάθε περίπτωση η δυστυχώς διευρυμένη πολεμική ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή δοκιμάζει την ανθεκτικότητα του κλάδου της ναυτιλίας που είναι ζωτικής σημασίας για την ελληνική οικονομία.

Τορπίλη και για το φυσικό αέριο

Το ντε φάκτο πολεμικό black out στα Στενά του Ορμούζ δεν τορπιλίζει μόνο τους «πετρελαιάδες» αλλά και την αγορά του φυσικού αερίου, καθώς από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται σχεδόν το 23% της παγκόσμιας παραγωγής LNG, γεγονός που ενισχύει τις πιέσεις. Το Κατάρ, του οποίου οι εξαγωγές εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από αυτή τη διαδρομή, βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κατάσταση άτυπης αποκοπής από τις διεθνείς αγορές.

Οι επιπτώσεις ήταν άμεσες και στην Ευρώπη, όπου το ολλανδικό συμβόλαιο αναφοράς Dutch TTF σημείωσε άνοδο άνω του 20%. Στην Ασία, οι τιμές spot εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να αυξηθούν ακόμη και κατά 130%, σε περίπτωση που η αδράνεια παραταθεί.

Εκτεταμένη ανακατεύθυνση των δρομολογίων

Μπροστά στο αδιέξοδο που έχει δημιουργηθεί ο παγκόσμιος εμπορικός κόσμος είναι φυσικό και επόμενο να αναζητεί εναλλακτικές οδούς οι οποίες όμως ούτε πολλές είναι ούτε απόλυτα ασφαλείς ή έστω συμφέρουσες. Εξ ου και ξαναμπήκε στη δημόσια συζήτηση η επαναφορά της εμπορευματικής κίνησης μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, με τον κολοσσό της Saudi Aramco να εξετάζει την παράδοση φορτίων πετρελαίου στο σαουδαραβικό λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Σημειώνεται ότι η Aramco είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και μέσω ενός αγωγού  δυναμικότητας 5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα που διασχίζει τη Σαουδική Αραβία είναι σε θέση να μεταφέρει πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο στην Ερυθρά Θάλασσα. Σύμφωνα μάλιστα με μία προ ημερών αποκάλυψη του διεθνούς ειδησεογραφικού  πρακτορείου Bloomberg η Aramco έχει βολιδοσκοπήσει πελάτες της στην Ασία για το αν δύνανται να μεταφέρουν φορτία πετρελαίου από το Γιανμπού.

Το πρόβλημα σε αυτή την περίπτωση είναι πως ούτε η Ερυθρά Θάλασσα είναι ασφαλές «τούνελ» εμπορευματικών μεταφορών καθώς οι Χούθι, το σιιτικό πολιτικό και στρατιωτικό κίνημα στην Υεμένη που υποστηρίζεται από το Ιράν έχουν αναζωπυρώσει τις απειλές τους. Ενδεικτικό της μεγάλη αβεβαιότητας που επικρατεί και σε αυτή τη θαλάσσια όδευση είναι το γεγονός ότι ναυτιλιακοί κολοσσοί όπως οι Maersk, CMA CGM και Hapag-Lloyd αποφάσισαν να διακόψουν εκ νέου τις διελεύσεις από τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε εκτεταμένη ανακατεύθυνση των δρομολογίων μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, περιορίζοντας τη διαθέσιμη παγκόσμια χωρητικότητα και διατηρώντας τους ναύλους σε υψηλά επίπεδα.