Πυρηνικές «φοβέρες» μεταξύ Τραμπ και Πούτιν

Η καθέλκυση εκ μέρους της Ρωσίας τού υποβρυχίου «Khabarovsk» και η συνακόλουθη αντίδραση των ΗΠΑ που δήλωσαν την πρόθεσή τους να ξανακάνουν δοκιμές του πυρηνικού οπλοστασίου τους επαναφέρουν την ψυχροπολεμική αύρα περασμένων αλλά όχι ξεχασμένων εποχών, τότε που η ανθρωπότητα ζούσε με τον φόβο ενός πυρηνικού ολέθρου. Η λογική λέει ότι πρόκειται για παιχνίδια επίδειξης ισχύος. Πόσα παιχνίδια, όμως, δεν είχαν μοιραία κατάληξη;

Του Νίκου Τσαγκατάκη

Το 1983 βγήκε στους αμερικανικούς κινηματογράφους μια ταινία που έσπασε τα ταμεία σε μόλις 5 μήνες προβολής. Ο τίτλος της ήταν «War Games» –«Παιχνίδια πολέμου» στα ελληνικά– και σύμφωνα με το σενάριο το αθώο παιχνίδι που ξεκίνησε να παίζει στον υπολογιστή του ένας μαθητής οδήγησε τις ΗΠΑ και την τότε Σοβιετική Ένωση στα πρόθυρα του Γ’ Παγκόσμιου Πυρηνικού Πολέμου.

Το αν το σινεμά αντιγράφει τη ζωή ή η ζωή το σινεμά, αναζήτα ακόμη την απάντησή του. Αυτό που σίγουρα έχει απαντηθεί είναι ότι ο μήνας του μέλιτος μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον που ξεκίνησε με την εκλογή Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ στραπατσαρίστηκε –τουλάχιστον μέχρι αποδείξεως του εναντίου– εξαιτίας του «κινηματογραφικού» τρόπου με τον οποίο νόμιζε ο Αμερικανός πρόεδρος ότι θα πείσει τον Ρώσο τσάρο να εγκαταλείψει την Ουκρανία.

Το αποτέλεσμα; Από τις «γλύκες» περάσαμε στις απειλές πυρηνικού τύπου, με τους Ρώσους να ρίχνουν στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας στο νερό το υποβρύχιο «Khabarovsk» που είναι ειδικά διαμορφωμένο για να μεταφέρει τα αυτόνομα υποβρύχια συστήματα τύπου «Poseidon». Το υποβρύχιο σχεδιάστηκε από το Κεντρικό Γραφείο Σχεδιασμού Ναυτικής Μηχανικής Rubin και εντάσσεται στο Project 09851, προοριζόμενο για μεταφορά συστημάτων Status-6 (σ.σ. δηλαδή του πυρηνικού drone «Ποσειδώνας») και άλλων αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων (Unmanned Underwater Vehicles – UUV). Περιγράφεται δε ως όπλο αντιποίνων με πυρηνική κεφαλή ικανή να προκαλέσει ραδιενεργό τσουνάμι!!!

Σύμφωνα, πάντα, με το ρωσικό υπουργείο Άμυνας το Khabarovsk φέρει υποθαλάσσια όπλα και ρομποτικά συστήματα και θα συμβάλει στην ασφάλεια των θαλάσσιων συνόρων και στην προάσπιση των εθνικών συμφερόντων της Ρωσίας.

Η πλειοψηφία των διεθνών αναλυτών συμφωνεί ότι η σημασία του «Khabarovsk» δεν είναι μόνο τεχνολογικής φύσης, αντιθέτως εντάσσεται σε μια σειρά ρωσικών βημάτων που το Κρεμλίνο έχει παρουσιάσει ως απάντηση σε στρατηγικές πιέσεις και ως μέσο ενίσχυσης της ρωσικής θέση στη θάλασσα, χωρίς ωστόσο να πρόκειται για ένα «εργαλείο» επίθεσης που μπορεί να ριχτεί άμεσα σε μία ενδεχόμενη μάχη γιγάντων.

Η απάντηση Τραμπ

Όπως ήταν αναμενόμενο οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια και στα ρωσικά επικοινωνιακά τροχιοδεικτικά πυρά απάντησαν με αντίστοιχου επικοινωνιακού βεληνεκούς μέτρα. Ενδεικτική είναι η αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ ο οποίος διέταξε επανέναρξη δοκιμών αμερικανικών πυρηνικών όπλων που ως γνωστόν είναι μια διαδικασία που για χρόνια βρισκόταν εν υπνώσει. Η κίνηση Τραμπ παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο ως αναγκαία για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας του αμερικανικού οπλοστασίου αλλά και για να εκπεμφθεί ένα «σινιάλο» στις ηγεσίες της Ρωσίας και της Κίνας. Ωστόσο, η αρχική δήλωση συνοδεύτηκε άμεσα από διευκρινίσεις: ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας ανέφερε ότι προς το παρόν οι δοκιμές που σχεδιάζονται δεν θα περιλαμβάνουν πυρηνικές εκρήξεις αλλά «μη-πυρηνικές» ή υποκριτικές (subcritical) δοκιμές συστημάτων, με στόχο τον έλεγχο εξαρτημάτων και λειτουργιών χωρίς πραγματική πυρηνική έκρηξη. Το γεγονός αυτό αντανακλά την τεχνική και πολιτική δυσκολία επιστροφής στις υπόγειες δοκιμές, αλλά και τη δυνατότητα μιας κλιμακούμενης ρητορικής που μπορεί να ωθήσει αντανακλαστικές κινήσεις από τη Μόσχα.

Το γεωπολιτικό πλαίσιο στο οποίο συμβαίνουν αυτά τα γεγονότα δεν είναι τυχαίο: οι τελευταίες δεκαετίες διέγραψαν ένα σύνολο συμφωνιών και μηχανισμών ελέγχου όπλων που κάποτε απομάκρυναν την άμεση κούρσα εξοπλισμών. Οι ΗΠΑ είχαν αποσυρθεί από κρίσιμες συμφωνίες στο παρελθόν (σ.σ. το 2019 από τη Συνθήκη INF), κίνηση που επέτρεψε την επιστροφή σε λογικές ανάπτυξης ορισμένων κατηγοριών βαλλιστικών πυραύλων και των γνωστών μεσαίου βεληνεκούς πυραύλων Κρουζ. Επιπλέον, το τελευταίο σημαντικό πλαίσιο που έμεινε ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Μόσχα, η Συνθήκη New START, βρέθηκε σε μεγάλη πίεση μετά από αναστολές και μονομερείς κινήσεις.

Το ευρωπαϊκό πυρηνικό οπλοστάσιο

Η συζήτηση, έστω και «φιλολογική», για το τι θα συμβεί, αν κάποιος απερίσκεπτος Τζόκερ πατήσει το «κουμπί» του ολέθρου δεν αφήνει αμέτοχη την Ευρώπη. Κι αυτό για δύο… πρακτικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι η Γηραιά Ήπειρος έχει δύο πυρηνικά κράτη, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που έχουν και τα δύο δικά τους στρατηγικά οπλικά αποθέματα και που έχουν την ισχύ και το ειδικό γεωπολιτικό βάρος να λάβουν μονομερείς αποφάσεις αποτροπής, εφόσον θεωρήσουν ότι κινδυνεύουν πραγματικά. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι στο πλαίσιο της συμμαχίας του ΝΑΤΟ υφίσταται το πρόγραμμα «Nuclear Sharing», βάσει του οποίου περίπου 100 αμερικανικά «κτήνη» τύπου B61 βρίσκονται… παρκαρισμένα σε βάσεις πέντε ευρωπαϊκών κρατών (βλ. Βέλγιο, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία και Τουρκία) και προορίζονται για χρήση υπό αμερικανικό έλεγχο αλλά με δυνατότητα παραχώρησης χρήσης από τις αεροπορίες των χωρών αυτών σε περίπτωση ενεργοποίησης του σχετικού μηχανισμού. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πλην Γαλλίας και Βρετανίας, καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν «ελέγχει» αποκλειστικά πυρηνικά όπλα. Αν ωστόσο ξεσπάσει και κλιμακωθεί μια πολεμική σύγκρουση με τη Ρωσία, οι προμηθευτές και οι δεσμεύσεις συμμάχων θα μπορούσαν να επιτρέψουν χρήση μέσω του κοινού πλαισίου του ΝΑΤΟ.

Εκεί που κατατείνει, τελικά, οι αμερικανο-ρωσικές πυρηνικές «φοβέρες» είναι ότι ανοίγεται μια νέα επικίνδυνη ψυχροπολεμική σελίδα όπου θα δοκιμαστούν τα όρια και οι μηχανισμοί εμπιστοσύνης. Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, κάθε νέα καθέλκυση, κάθε δοκιμή και κάθε ρητορική κίνηση αποκτούν σημασία πέρα από την τεχνική ή την επικοινωνιακή τους διάσταση: γίνονται δοκιμές του πόσο θωρακισμένη είναι τελικά η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας.