ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ: Οι ευθύνες έχουν ονοματεπώνυμο

Μία εβδομάδα μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Αττικοβοιωτία και με μία καινούργια πύρινη λαίλαπα να ξεσπάει χθες, Πέμπτη, στη Χαλκιδική, η εμπεριστατωμένη ανάλυση της αρθρογράφου-δικηγόρου με το προσωνύμιο «Άγρια Μέλισσα», που φιλοξενήθηκε στο προηγούμενο φύλλο της «Α», είναι ξανά επίκαιρη. Και αυτό διότι μέσα από τις φλόγες και τις στάχτες επιβεβαιώνεται η κυβερνητική εγκατάλειψη του κομματιού της πρόληψης των πυρκαγιών και η «επένδυση» του Μεγάρου στην κατάσβεση.

Όπως αποκαλύψαμε με άρθρο την προηγούμενη εβδομάδα, η κυβέρνηση εγκατέλειψε σταδιακά τις δεσμεύσεις της για ενεργή προστασία των δασών και επέλεξε να επενδύσει σχεδόν μονομερώς στην καταστολή μέσω εργολαβιών, επιχειρησιακών  μέσων και πανάκριβων εξοπλισμών που καλούνται «στα όπλα»  όταν η καταστροφή έχει ήδη ξεκινήσει κι όχι πριν αρχίσει.

Στην επίμαχη ανάλυση, αναφερόταν χαρακτηριστικά ότι η σημερινή υποχώρηση της πρόληψης δεν προέκυψε από άγνοια ούτε από κάποιο θεσμικό κενό που κανείς δεν είχε εγκαίρως εντοπίσει. Αντιθέτως, όπως έγραψε το άρθρο της «Α», η κυβέρνηση γνώριζε από την πρώτη στιγμή τι έπρεπε να γίνει και είχε δεσμευτεί δημόσια ότι θα το κάνει. Θυμίζεται ότι στο προεκλογικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας το 2019 υπήρχαν σαφείς αναφορές σε οργανωμένα σχέδια πρόληψης, ενεργή διαχείριση των δασών και σύνδεση της προστασίας τους με την τοπική οικονομία. Μάλιστα αυτές οι εξαγγελίες αποτυπώθηκαν, έναν χρόνο αργότερα, στον νόμο 4662/2020, ο οποίος φιλοδοξούσε να δημιουργήσει έναν σύγχρονο και καθετοποιημένο μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας.

Αναφέρουμε επιγραμματικά ότι το σχετικό θεσμικό πλαίσιο προέβλεπε το 2020  περιφερειακά κέντρα συντονισμού, εθνική βάση δεδομένων κινδύνων, αξιοποίηση επιστημονικών εργαλείων και σταθερή συμμετοχή των ειδικών στον σχεδιασμό. Στη θεωρία, δηλαδή, το κράτος αποκτούσε επιτέλους ένα αρχιτεκτονικό σχέδιο για να προλαβαίνει τις καταστροφές και όχι απλώς να τις κυνηγά όταν οι φλόγες είχαν ήδη ξεφύγει, αλλά στην πράξη  οι κρίσιμες προβλέψεις έμειναν ανενεργές ή εφαρμόστηκαν αποσπασματικά. Τα περιφερειακά κέντρα δεν απέκτησαν τον ρόλο που τους επιφύλασσε ο νόμος, η επιστημονική γνώση δεν ενσωματώθηκε σταθερά στη λήψη αποφάσεων, ενώ τα Δασαρχεία παρέμειναν υποστελεχωμένα. Η ενεργός διαχείριση των δασών (βλ. καθαρισμοί, συντήρηση, αντιπυρικές ζώνες, απομάκρυνση καύσιμης ύλης και διαρκής επιτήρηση) εξακολούθησε να αντιμετωπίζεται ως ο φτωχός συγγενής της αντιπυρικής πολιτικής.

Η μεταστροφή έγινε ακόμη καθαρότερη το 2023. Από τις νέες κυβερνητικές δεσμεύσεις η πρόληψη σχεδόν εξαφανίστηκε, ενώ το βάρος μεταφέρθηκε στους εξοπλισμούς, στα εναέρια και επίγεια μέσα και στην αναβάθμιση του 112. Με τον Νόμο 5075/2023 ενισχύθηκε περαιτέρω το επιχειρησιακό μοντέλο διοίκησης των συμβάντων, περιορίζοντας ουσιαστικά τον ρόλο των επιστημόνων και της δασικής υπηρεσίας στον συνολικό σχεδιασμό.

Προ των ευθυνών τους…

Μέσω, λοιπόν, της αρθρογραφίας της η «Α» έφερε προ των ευθυνών τους τούς κυβερνώντες, καταδεικνύοντας με αριθμούς, ονόματα και διευθύνσεις ότι τα σχέδια πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων και το μόνο που «επέπλευσε» είναι οι φανφαρονισμοί υψηλόβαθμων στελεχών της μητσοτακικής Ν.Δ. ότι η χώρα (δήθεν) είναι θωρακισμένη κι ότι οι τραγωδίες –φυσικές και ανθρώπινες– δεν θα επαναληφθούν. Όπως αποδεικνύει η ίδια η πραγματικότητα οι δεσμεύσεις δεν τηρήθηκαν κι όταν οι εργολαβίες και κοστοβόροι εξοπλισμοί δεν κατάφεραν να αναχαιτίσουν τον πύρινο εφιάλτη, το Μαξίμου και η Πολιτική Προστασία οχυρώνονται πίσω από το βολικό αλλά όχι πειστικό άλλοθι του «στρατηγού ανέμου» και της κλιματικής κρίσης. Εκεί είναι όμως που βρίσκεται και η πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Ότι, δηλαδή, το «γαλάζιο» Επιτελικό Κράτος, κόντρα στις αρχικές εξαγγελίες του, άφησε στην άκρη τη δύσκολη, αθόρυβη και μακροχρόνια δουλειά της πρόληψης και έριξε το βάρος στην πιο θεαματική και σημαντικά ακριβότερη διαχείριση της κρίσης.

Ένα είναι βέβαιο: ότι η ιστορία και δεν ξεγράφει. Οπότε το ερώτημα που ανακύπτει εύλογα είναι τις ακριβώς έκαναν από το 2019 μέχρι και σήμερα οι υπουργοί που θήτευσαν στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και οι οποίοι δεν είναι και λίγοι. Για την ιστορία να πούμε ότι από το 2019 έως και σήμερα, το τιμόνι του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχουν κρατήσει οι Κωστής Χατζηδάκης (Ιούλιος 2019 – Ιανουάριος 2021), Κώστας Σκρέκας (Ιανουάριος 2021 – Μάιος 2023), Θεόδωρος Σκυλακάκης (Ιούνιος 2023 – Μάρτιος 2025) και ο Σταύρος Παπασταύρου (Μάρτιος 2025 – Σήμερα).

Το ίδιο επιτακτικό ερώτημα –δηλαδή, τι ακριβώς έπραξαν σε επίπεδο στρατηγικού σχεδιασμού αντιμετώπισης των επαναλαμβανόμενων πύρινων κρίσεων– αφορά και τους αντιστράτηγους της Πυροσβεστικής που την περίοδο 2020-2025 διετέλεσαν αρχηγοί του Σώματος. Ο λόγος για τους Στέφανο Κολοκούρη (Φεβρουάριος 2020 – Ιανουάριος 2022), Αλέξιο Ράπανο (Ιανουάριος 2022 – Ιανουάριος 2023), Γεώργιο Πουρναρά (Ιανουάριος 2023 – Ιανουάριος 2024) και Θεόδωρο Βάγια (Ιανουάριος 2024 – σήμερα).

Εξ αυτών είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν ευθύνες στη θητεία του Κωστή Χατζηδάκη, ως υπουργός εισηγήθηκε τον νόμο 4662/2020, αλλά και για τον υπουργό Σταύρο Παπασταύρου, που όταν ανέλαβε το υπουργείο το 2025, ήδη τα αεροπλάνα κατάσβεσης είχαν παραγγελθεί και τα κονδύλια για την πρόληψη με τη δημιουργία 20 περιφερειακών κέντρων πυροσβεστικού συντονισμού είχαν ήδη κάνει φτερά…

Η ευθύνη για τα παραπάνω βαραίνει κυρίως τους υπουργούς Περιβάλλοντος, Κώστα Σκρέκα (2021-2023), και τον Θόδωρο Σκυλακάκη (2023-2025), που όχι μόνο δεν ζήτησαν και δεν φρόντισαν να υλοποιηθούν οι διατάξεις του νόμου 4662/2020, αλλά με αφωνία –η γνωστή τακτική των yes men ατόμων– υπερθεμάτισαν για την αγορά πυροσβεστικών αεροπλάνων, που όμως θα παραλάβουμε το 2030!

Εξ ίσου μεγάλη ευθύνη φέρνουν και οι διατελέσαντες αρχηγοί του Πυροσβεστικού Σώματος την περίοδο 2021-2025, όπου πανευτυχείς για την επιλογή τους από τον πρωθυπουργό, αν και αρμόδιοι, ήπιαν το αμίλητο νερό για την εξαφάνιση κάθε προσπάθειας πρόληψης.

Τώρα, για τον εισαγόμενο υπουργό Πολιτικής Προστασίας από την Κύπρο, Χρήστο Στυλιανίδη, τι να πούμε… Πέρασε και δεν ακούμπησε!

Άλλωστε, είναι γνωστή η τακτική του προέδρου Κυριάκου να υπουργοποιεί άτομα που είχαν κάποια θητεία στις Βρυξέλλες, ελπίζοντας ότι θα χρησιμεύσουν και ως μεσάζοντες για την εικόνα και τα πεπραγμένα του. Όπως π.χ. ο νυν υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτης Σχινάς, ο οποίος επελέγη μήπως και καλά πει μια καλή κουβέντα στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τα ευρωπαϊκά κονδύλια που «σάρωσαν» οι χασαποφραπέδες.