Σε «ανεμοδούρα» μετατρέπει την Ελλάδα ο Μητσοτάκης

Γράφει η «Άγρια Μέλισσα» (*)

Η επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Σηματοδοτεί το επίσημο τέλος της παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες και την πανηγυρική επιστροφή στην λογική της ισχύος. Η Βενεζουέλα είναι η θρυαλλίδα που νομιμοποιεί τις μονομερείς επεμβάσεις παγκοσμίως. Αν ο ΟΗΕ δεν καταφέρει να περιορίσει αυτή τη δράση –και όλα δείχνουν πως δεν μπορεί– το μήνυμα προς τη Ρωσία, την Τουρκία, το Ιράν και κάθε επίδοξο ηγεμόνα είναι σαφές και ηχηρό: «Η ισχύς δημιουργεί δίκαιο». Ας δούμε τις ρεαλιστικές προεκτάσεις αυτής της νέας πραγματικότητας σε τρία επίπεδα:

1] Η κατάρρευση του «ηθικού πλεονεκτήματος» της Δύσης

Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Δύση (υπό τη διακυβέρνηση Μπάιντεν) έχτισε ένα ολόκληρο αφήγημα πάνω στη μάχη «Δημοκρατία vs Αυταρχισμός». Αυτό το αφήγημα κατέρρευσε σε μια νύχτα. Με την επέμβαση στη Βενεζουέλα, η Ρωσία και η Κίνα θα χρησιμοποιήσουν αυτή την «ασυνέπεια» ως όπλο. Θα πείσουν τον Παγκόσμιο Νότο ότι οι κανόνες είναι απλώς εργαλεία της αμερικανικής ισχύος, με αποτέλεσμα η νομιμοποίηση της βίας ως μέσου πολιτικής αλλαγής να γίνει η νέα κανονικότητα.

2] Το «πράσινο φως» σε περιφερειακούς ηγεμόνες

Το «Δόγμα Donroe» ανοίγει την πόρτα της κολάσεως. Άλλες δυνάμεις θα σπεύσουν να κάνουν το ίδιο:

>>> Η Τουρκία μπορεί να επικαλεστεί το γνωστό «Δόγμα Γαλάζιας Πατρίδας» στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλειά της απαιτεί τον έλεγχο θαλάσσιων ζωνών ή την περαιτέρω επέμβαση στην Κύπρο, γράφοντας στα παλαιότερα των υποδημάτων της τα ψηφίσματα του ΟΗΕ.

>>> Η Κίνα θα στραφεί στην Ταϊβάν με νέο αέρα, υποστηρίζοντας ότι η δική της «περιφερειακή διευθέτηση» απαιτεί την «επανένωση», χρησιμοποιώντας την ίδια ακριβώς λογική περί ζωτικών συμφερόντων που χρησιμοποίησε η Ουάσιγκτον στο Καράκας.

3] Η απαξίωση του ΟΗΕ και ο νόμος του ισχυρού

Ο ΟΗΕ ιδρύθηκε για έναν και μόνο λόγο: να αποτρέπει τη μονομερή χρήση βίας. Αν η επέμβαση στη Βενεζουέλα το 2026 παραμείνει ατιμώρητη, ο ΟΗΕ θα έχει την τύχη της «Κοινωνίας των Εθνών»: θα καταντήσει ένα άδειο κέλυφος, ένας οργανισμός φάντασμα. Τα κράτη θα πάψουν να επενδύουν στη διπλωματία. Θα στραφούν σε έναν ξέφρενο εξοπλιστικό ανταγωνισμό. Μικρότερες χώρες (όπως το Ιράν ή άλλες στη Λατινική Αμερική) μπορεί να θεωρήσουν ότι το μόνο που αποτρέπει μια αμερικανική επέμβαση είναι η κατοχή πυρηνικών όπλων. Γιατί; Διότι η «διεθνής νομιμότητα» δεν παρέχει πλέον καμία απολύτως προστασία.

Η Βενεζουέλα δεν είναι απλώς μια τοπική κρίση. Είναι η ιστορική στιγμή που η Ισχύς αντικαθιστά επίσημα το Δίκαιο. Αν αυτή η επέμβαση «περάσει» ιστορικά, το 2026 θα καταγραφεί ως το έτος που ξεκίνησε μια νέα, πολύ πιο απρόβλεπτη εποχή παγκόσμιας αταξίας. Η Βενεζουέλα δεν είναι πλέον ένα απομακρυσμένο μέτωπο, αλλά ο άξονας γύρω από τον οποίο αναδιατάσσεται η παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Είναι μια θλιβερή επιστροφή στον Θουκυδίδειο ρεαλισμό: «Οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι τους επιβάλλει η μοίρα τους».

Ελλάδα και Κύπρος: Σχέσεις σε ελεύθερη πτώση

Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα, η στάση της ελληνικής ηγεσίας προκαλεί όχι απλώς προβληματισμό, αλλά εθνική ανησυχία. Ο Μητσοτάκης δήλωσε ότι είναι «πολύ νωρίς» να σχολιάσει τη νομιμότητα της επέμβασης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα! Και εκεί τίθεται το αμείλικτο, το υπαρξιακό ερώτημα: Προστατεύεις τη συμμαχία σου με τον ισχυρό (ΗΠΑ) ή προστατεύεις το Διεθνές Δίκαιο που προστατεύει εσένα;

Η εξίσωση είναι δύσκολη, αλλά η λύση της είναι ζήτημα επιβίωσης. Για την Ελλάδα, η προτεραιότητα είναι η ισορροπία ισχύος με την Τουρκία. Για την Κύπρο, η προτεραιότητα είναι η ίδια η νομική της υπόσταση ως κράτος. Ο Μητσοτάκης σιωπώντας απέναντι στην αμερικανική μονομερή επέμβαση, υποσκάπτει το μοναδικό ηθικό και νομικό επιχείρημα της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας: την προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο.

Από την άλλη πλευρά, για τη Λευκωσία, η κατάσταση είναι πολύ πιο επικίνδυνη, σχεδόν οριακή. Η Κύπρος δεν μπορεί να αποδεχθεί τη λογική των «περιφερειακών επεμβάσεων» ή των «σφαιρών επιρροής». Αν το Δόγμα Μονρόε νομιμοποιηθεί διεθνώς το 2026, τότε η Τουρκία αποκτά το τέλειο νομικό πρόσχημα για τη διατήρηση των στρατευμάτων κατοχής και την επέμβαση στην κυπριακή ΑΟΖ, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως τον «εγγυητή της περιφερειακής τάξης».

Η στρατηγική της «βδέλλας» και το χάσμα Αθήνας-Λευκωσίας

Με την ανερμάτιστη αυτή στάση του, ο Μητσοτάκης τραβάει ακόμα περισσότερο το ήδη τεντωμένο σκοινί μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας. Η «φοβική» στάση του Μητσοτάκη πηγάζει από μια θεμελιώδη αντίφαση στη στρατηγική του: την προσπάθεια να είναι ταυτόχρονα ο «πιστός σύμμαχος» των ΗΠΑ και ο «θεματοφύλακας» του Διεθνούς Δικαίου. Δεν γίνονται και τα δύο, όχι πια.

Ο Μητσοτάκης προσκολλάται σαν τη βδέλλα σε ισχυρούς πόλους –Ουάσιγκτον ή Βρυξέλλες, ανάλογα με την κατεύθυνση του ανέμου– ελπίζοντας ότι η δική τους ισχύς θα «αντανακλαστεί» στην Ελλάδα. Είναι μια στρατηγική ετερόφωτη.

Η Αθήνα μένει μετέωρη, ενώ η Τουρκία καραδοκεί να εκμεταλλευτεί κάθε ελληνική υποχώρηση από τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Αυτή η «αμηχανία» του Μητσοτάκη δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό επικοινωνίας με τη Λευκωσία. Τίθεται πλέον το ερώτημα: Άραγε, αν η Αθήνα θεωρήσει ότι η αυστηρή προσήλωση της Κύπρου στη νομιμότητα (λόγω της κατοχής) την «εμποδίζει» από το να τα έχει καλά με τον Τραμπ, τότε η Ελλάδα μπορεί να αρχίσει να κρατά αποστάσεις από τις κυπριακές θέσεις στον ΟΗΕ;. Η σκέψη και μόνο προκαλεί ρίγος.

Η ατολμία του Μητσοτάκη να χαράξει μια αυτόνομη γραμμή που να διαχωρίζει τη συμμαχία με τις ΗΠΑ από την τυφλή υποστήριξη σε παράνομες επεμβάσεις, μετατρέπει την Ελλάδα από «πυλώνα σταθερότητας» σε «παθητικό παρατηρητή» των εξελίξεων. Αυτό το «κενό στρατηγικής» είναι που φοβίζει περισσότερο: Ότι σε μια στιγμή παγκόσμιας ανατροπής, η Ελλάδα δεν έχει δικό της τιμόνι, αλλά περιμένει να δει προς τα πού θα φυσήξει ο άνεμος, ακόμη κι αν αυτός ο άνεμος γκρεμίζει το οικοδόμημα πάνω στο οποίο στηρίζεται η εθνική μας ασφάλεια και το Κυπριακό.

 Η σιωπή του Μητσοτάκη δεν ήταν διπλωματία· ήταν η ομολογία

ενός «πιονιού» που περιμένει να δει

αν θα τον θυσιάσουν στην επόμενη κίνηση της σκακιέρας.

Και στη γεωπολιτική σκακιέρα του Τραμπ,

τα πιόνια είναι τα πρώτα

που χάνονται για να σωθεί ο βασιλιάς.

Η διπλωματία ως αυτοχειρία

Η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη περί «μη σχολιασμού της νομιμότητας» της αμερικανικής παρέμβασης στη Βενεζουέλα αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική —και πιο μελανή— στιγμή της τρέχουσας εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα παραδοσιακά αυτοπροσδιορίζεται ως «δύναμη αρχών». Όταν ο Μητσοτάκης αποφεύγει να καταδικάσει ή έστω να προβληματιστεί για την παραβίαση του Άρθρου 2(4) του ΟΗΕ κατά την επέμβαση στη Βενεζουέλα, αφαιρεί από την ελληνική διπλωματία το μοναδικό της πλεονέκτημα.

Στο εξής, κάθε φορά που η Αθήνα θα επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο απέναντι στην Τουρκία, η Άγκυρα (ή οποιοσδήποτε άλλος αναθεωρητής) θα μπορεί να απαντά με τη δική του δήλωση, αντιγράφοντας τον Έλληνα πρωθυπουργό: «Τώρα δεν είναι η ώρα για νομικά σχόλια, είναι η ώρα για τη δική μας ασφάλεια».

Εφόσον ο Μητσοτάκης αποδέχεται την λογική της ισχύος του πιο δυνατού, ουσιαστικά δημιουργεί ένα προηγούμενο, που ο Ερντογάν μπορεί να αξιοποιήσει για να «νομιμοποιήσει» την παρουσία του στην Κύπρο ως μια δική του «περιφερειακή διευθέτηση». Ξεχνάει ο Μητσοτάκης ότι για την Κύπρο, η «νομιμότητα» δεν είναι ακαδημαϊκή έννοια, αλλά είναι η ασπίδα της κατά της τουρκικής κατοχής;

Ο Μητσοτάκης φαίνεται να ποντάρει ότι η σιωπή του θα εκτιμηθεί από τον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, η ιστορία έχει αποδείξει περίτρανα ότι η τυφλή υπακοή δεν φέρνει εγγυήσεις ασφαλείας. Η απαξίωση των διεθνών κανόνων καθιστά τις μικρές και μεσαίες χώρες (όπως η Ελλάδα και η Κύπρος) πιο ευάλωτες, καθώς πλέον δεν τις προστατεύει το δίκαιο, αλλά η «διάθεση» του εκάστοτε ισχυρού. Ο Μητσοτάκης δεν απέφυγε απλώς ένα σχόλιο. Αποδέχθηκε έναν κόσμο όπου τα σύνορα και η κυριαρχία είναι διαπραγματεύσιμα μεγέθη. Για μια χώρα που ζει με την απειλή του «θα έρθουμε μια νύχτα ξαφνικά», αυτή η σιωπή δεν είναι τακτική· είναι αυτοχειρία.

 

Η τορπίλη στην κυπριακή Προεδρία

Και πότε την κάνει τη δήλωση αυτή ο Μητσοτάκης; Το timing είναι το χειρότερο δυνατό. Την κάνει την ίδια στιγμή που η Κύπρος αναλαμβάνει την Προεδρία της ΕΕ. Η Κύπρος θέλει μια ΕΕ που θα υπερασπίζεται το Διεθνές Δίκαιο στη Βενεζουέλα, ώστε να έχει τη νομιμοποίηση να το ζητήσει και για την Ανατολική Μεσόγειο.

Τη στιγμή που η Λευκωσία προσπαθεί να σφυρηλατήσει μια κοινή ευρωπαϊκή καταδίκη της επέμβασης για να προστατεύσει την αρχή της κυριαρχίας, η δήλωση Μητσοτάκη ότι «δεν είναι η ώρα για νομικά σχόλια» λειτουργεί ως τορπίλη.

Η φοβική εξωτερική πολιτική του Μητσοτάκη και η τάση του να πηγαίνει όπου φυσάει ο άνεμος ακυρώνει την κοινή εθνική μας στρατηγική δεκαετιών με την Κύπρο, μετατρέποντας τον ελληνισμό σε μια διχασμένη οντότητα που παρακαλά για προστασία, την ώρα που το Δίκαιο που τον θωρακίζει καταλύεται με τη δική του ανοχή.

Ο «δεδομένος» σύμμαχος είναι ο «φθηνός» σύμμαχος

Και για να κάνω τον δικηγόρο του διαβόλου, ο Μητσοτάκης εύκολα θα μπορούσε να πει σε όσους έχουμε διαφωνήσει με τη στάση του ότι «βρε παιδιά όταν υποστήριζα τον Μπάιντεν αντί του Τραμπ με βρίζατε. Τώρα που υποστηρίζω τον Τραμπ πάλι φωνάζετε;».

Η απάντηση στον Πρωθυπουργό είναι απλή, ξεκάθαρη και δεν επιδέχεται παρερμηνειών: «Κύριε Πρόεδρε, δεν μας νοιάζει αν στο Λευκό Οίκο κάθεται ο Μπάιντεν, ο Τραμπ ή ο Μίκυ Μάους». Μας νοιάζει αν η Ελλάδα παραμένει πιστή στο Διεθνές Δίκαιο. Μας νοιάζει αν η Ελλάδα εξακολουθεί να πορεύεται με βάση τους κανόνες που εγγυώνται την ύπαρξή της.

Η κριτική δεν γίνεται για το «ποιον» υποστηρίζει ο Μητσοτάκης, αλλά για το γεγονός ότι μετατρέπει την Ελλάδα σε «ανεμοδούρα» που δεν έχει δική της εθνική στρατηγική, παρά μόνο μια αγωνιώδη προσπάθεια να είναι πάντα με τον «νικητή», όποιος κι αν είναι αυτός, ό,τι κι αν πρεσβεύει.

Υπάρχει ένας χρυσός κανόνας στη διπλωματία που φαίνεται να αγνοεί το Μαξίμου: Ο «δεδομένος» σύμμαχος είναι ο «φθηνός» σύμμαχος. Η «δορυφορική διπλωματία» του Μητσοτάκη τον καθιστά προβλέψιμο, και ο προβλέψιμος παίκτης δεν κερδίζει ποτέ στο τραπέζι των ισχυρών.

Η δορυφορική διπλωματία του Μητσοτάκη, που σπεύδει να νομιμοποιήσει δια της σιωπής την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα χωρίς να απαιτήσει ούτε μια γραπτή εγγύηση για την Κύπρο ή το Αιγαίο, είναι ο ορισμός της στρατηγικής αποτυχίας. Μετατρέπει την Ελλάδα στον «φθηνό» σύμμαχο που δεν χρειάζεται κανείς να σεβαστεί, γιατί είναι ήδη δεδομένος. Την ίδια στιγμή, αφήνει τη Λευκωσία —στην πιο κρίσιμη στιγμή της Ευρωπαϊκής της Προεδρίας— να παλεύει μόνη της για το αυτονόητο: ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να είναι το θύμα των συναλλαγών των ισχυρών. Αν ο Μητσοτάκης δεν καταλαβαίνει τη διαφορά μεταξύ του να είσαι προβλέψιμος σύμμαχος και του να είσαι πρόθυμος χειροκροτητής παράνομων επεμβάσεων, τότε το πρόβλημα δεν είναι οι «φωνές» ημών των διαφωνούντων, αλλά η δική του αδυναμία να αντιληφθεί ότι το Διεθνές Δίκαιο είναι η μοναδική θωράκιση της χώρας.

Τι θα έλεγε ένας ηγέτης και όχι ένα «πιόνι»

Για να χαρακτηριστεί ένας ηγέτης «κυρίαρχος» και όχι «δορυφόρος», ειδικά σε μια στιγμή παγκόσμιας αναταραχής όπως αυτή που ζούμε, η δήλωση του Μητσοτάκη θα έπρεπε να ισορροπεί ανάμεσα στη συμμαχική πίστη και την αδιαπραγμάτευτη προάσπιση των εθνικών αρχών. Αντί για το φοβικό «δεν είναι η ώρα να σχολιάσουμε τη νομιμότητα», ο Μητσοτάκης έπρεπε να πει ότι: «Η Ελλάδα, ως διαχρονικός σύμμαχος των ΗΠΑ, στηρίζει την ανάγκη για δημοκρατική αποκατάσταση στη Βενεζουέλα. Ωστόσο, ως χώρα που σέβεται τη Δημοκρατία και το Διεθνές Δίκαιο, τονίζουμε ότι καμία παρέμβαση δεν μπορεί να υπερβαίνει τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ. Για εμάς, η εδαφική κυριαρχία και η μη χρήση βίας είναι η κόκκινη γραμμή της παγκόσμιας ειρήνης. Η Ελλάδα είναι χώρα αρχών, και αυτές οι αρχές απαιτούν τον πλήρη σεβασμό της κυριαρχίας όλων των κρατών».

Ένας πραγματικός ηγέτης δεν φοβάται να σχολιάσει τη νομιμότητα, γιατί το Δίκαιο είναι η μοναδική του δύναμη. Η σιωπή του Μητσοτάκη δεν ήταν διπλωματία· ήταν η ομολογία ενός «πιονιού» που περιμένει να δει αν θα τον θυσιάσουν στην επόμενη κίνηση της σκακιέρας. Και στη γεωπολιτική σκακιέρα του Τραμπ, τα πιόνια είναι τα πρώτα που χάνονται για να σωθεί ο βασιλιάς.

 Το Δίκαιο ως λάστιχο

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχτισε το προφίλ του «πρωταθλητή της νομιμότητας» καταδικάζοντας με πάθος τη Ρωσία για την Ουκρανία. Όταν όμως σιωπά για τη Βενεζουέλα, στέλνει το πλέον καταστροφικό μήνυμα: ότι το Δίκαιο είναι απλώς ένα «εργαλείο» που το χρησιμοποιούμε μόνο όταν μας βολεύει. Με αυτή τη στάση, η Ελλάδα παύει να είναι μια χώρα αρχών. Αυτό δίνει το δικαίωμα στην Τουρκία να πει: «Αφού το Δίκαιο είναι λάστιχο για τον Μητσοτάκη, θα το φέρουμε κι εμείς στα μέτρα μας στο Αιγαίο». Με τη στάση του, ο Μητσοτάκης νομιμοποιεί τη λογική των δύο μέτρων και δύο σταθμών, την οποία η Τουρκία θα χρησιμοποιήσει για να «γκριζάρει» τις δικές της παρανομίες.

Δεν μπορείς να είσαι βασιλικότερος του βασιλέως στην περίπτωση της Ουκρανίας και προθυμότερος όλων στην περίπτωση της Βενεζουέλας. Η διπλωματία δεν είναι μενού εστιατορίου όπου διαλέγεις τι σου αρέσει. Όταν ο Μητσοτάκης σιωπά για την παραβίαση της κυριαρχίας στο Καράκας, ουσιαστικά υπογράφει την αποδυνάμωση της ελληνικής θέσης στην Κύπρο και το Αιγαίο.

Η σιωπή του δεν είναι τακτική. Είναι η θλιβερή παραδοχή ότι η Ελλάδα δεν έχει πλέον δικό της λόγο, αλλά επαναλαμβάνει τις λέξεις που της υπαγορεύουν, ακόμα κι αν αυτές οι λέξεις ακυρώνουν τα εθνικά μας δίκαια και υποθηκεύουν το μέλλον μας.

Μπλέξαμε, παιδιά…

(*) Η «Άγρια Μέλισσα» είναι δικηγόρος-αρθρογράφος