ΣΥΜΦΩΝΙΑ MERCOSUR: Η κυβέρνηση δεν σκέφτηκε τους Έλληνες αγρότες

Η εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Mercosur είναι γεγονός και εκατομμύρια αγρότες στην Γηραιά Ήπειρο αγωνιούν για το μέλλον τους. Μια συμφωνία, που όπως συμφωνούν οι περισσότεροι ειδικοί για τον πρωτογενή τομέα, αναμένεται να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από αυτά που θα λύσει. Οι περισσότερες χώρες της Ε.Ε., μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, συμφώνησαν να υπογραφεί η νέα εμπορική συμφωνία με τη Mercosur.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Οι εμπορικές συναλλαγές με τις χώρες Mercosur (Λατινικής Αμερικής) θα δημιουργήσουν πολλά προβλήματα, δεδομένου ότι το θεσμικό πλαίσιο της Ε.Ε. για την παραγωγή αγροτικών προϊόντων και γενικότερα προϊόντων διατροφής διαθέτει ισχυρούς κανόνες προστασίας της υγείας των καταναλωτών. Στην περίπτωση λοιπόν κανονικής λειτουργίας της νέας συμφωνίας αναμένεται να υπάρξει αθέμιτος εμπορικός ανταγωνισμός μεταξύ της παραγωγής στην Ε.Ε. και της Mercosur, εις βάρος των Ευρωπαίων αγροτών, αλλά και των καταναλωτών.

Ταυτόχρονα όμως έχουν αναδυθεί  προβλήματα και άλλης φύσεως, όπως τα γερμανικά φυτοφάρμακα που πωλούνται  στη Mercosur, οι δραστικές ουσίες των οποίων είναι απαγορευμένες από την Ε.Ε. Σύμφωνα με έγγραφο της γερμανικής βουλής, ότι  «Το 2023, το Βραζιλιάνικο Κογκρέσο ενέκρινε έναν νέο νόμο για τα φυτοφάρμακα, χαλαρώνοντας περαιτέρω τα κριτήρια και με νέο νόμο, ολόκληρη η διαδικασία καταχώρησης φυτοφαρμάκων συντονίζεται από το Υπουργείο Γεωργίας, το οποίο υφίσταται μεγάλη επιρροή από επιχειρήσεις αγροδιατροφής και εταιρείες αγροχημικών. Γερμανικές εταιρείες όπως η Bayer και η BASF, μέσω των ενώσεών τους, έχουν εκφραστεί υπέρ του νέου νόμου. Σύμφωνα με έκθεση που ετοίμασε η ΜΚΟ Fiquem Sabendo (2024), οι λομπίστες των φυτοφαρμάκων και οι αρχές της βραζιλιάνικης κυβέρνησης συναντήθηκαν 752 φορές μεταξύ Οκτωβρίου 2022 και Αυγούστου 2024. Η BASF και η Bayer ήταν οι εταιρείες που συμμετείχαν περισσότερο σε αυτές τις συναντήσεις, με τη Bayer μόνο να έχει 52 συναντήσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου».

Τονίζουμε ότι για να πάρει θετική ψήφο η πρόταση της Κομισιόν δεσμεύτηκε να ενισχύσει με 45 δις ευρώ στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-34 για τη γεωργία, ως αντιστάθμισμα ενδεχόμενης αύξησης ανταγωνισμού με αγροτικά προϊόντα εισαγωγής από τη Mercosur. Για τη χρήση όμως από την κατανάλωση καμιά πρόβλεψη, καμιά προστασία!

Αυτό που είναι ξεκάθαρο στις κριτικές που καταγράφονται είναι ο αθέμιτος ανταγωνισμός, αφού η συμφωνία περιγράφεται ως ανταλλαγή βιομηχανικών συμφερόντων με «παραχωρήσεις» στα αγροτικά («cars for cows») και φυσικά το όφελος των Γερμανών βιομηχάνων θα αντισταθμιστεί από τη ζημία του αγροτικού κόσμου σε χώρες όπως στην Ελλάδα. Οι Ευρωπαίοι αγρότες τηρούν αυστηρότερους κανόνες κόστους (περιβάλλον, ευζωία, φυτοπροστασία) και άρα κινδυνεύουν από υποτίμηση τιμών και απώλεια εισοδήματος.

Σχετικά με την Ασφάλεια τροφίμων παρά το ότι η Κομισιόν προβάλλει ότι θα γίνονται έλεγχοι κατά την εισαγωγή, υπάρχει πρακτικό ζήτημα ικανότητας ελέγχων/ιχνηλασιμότητας και διαφοράς προτύπων παραγωγής. Επίσης όλοι συμφωνούν ότι δεν είναι δυνατόν να γίνουν έλεγχοι σε όλα τα προϊόντα που θα έρχονται. Επίσης ουδείς είναι βέβαιος εάν το προϊόν που θα έρχεται και θα έχει την ένδειξη ότι είναι κατάλληλο για βρώση είναι όντως έτσι, ή απλά κάποιοι πονηροί στην Λατινική Αμερική απλά έχουν κολλήσει το ταμπελάκι.

Το «θετικό» αφήγημα της κυβέρνησης

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πανηγυρίζοντας και χωρίς καμία διαπραγμάτευση υπέγραψε τη συμφωνία Mercosur, δίχως να λάβει κανένα αντάλλαγμα, όταν την ίδια ώρα η Γαλλία δεν την υπέγραψε, διότι αντιλαμβάνεται ότι θα ζημιωθεί η αγροτική παραγωγή, ενώ η Τζόρτζια Μελόνι απέσπασε επιπλέον χρήματα από τα 45 δις. ευρώ- ανά έτος που δίνει η Κομισιόν- για του Ιταλούς αγρότες, τα οποία και θα προκαταβάλλονται στην αρχή κάθε έτους. Και βέβαια να τονιστεί ότι η Ιταλία διαθέτει και βαριά βιομηχανία και πολύ λογικά ελπίζει ότι και τα ιταλικά αυτοκίνητα και μηχανήματα θα πάρουν το δρόμο για όντως δύο μεγάλες αγορές, όπως είναι η Βραζιλία και η Αργεντινή. Να σημειωθεί ότι οι δεσμοί της Ιταλίας με την Αργεντινή είναι πολύ στενοί, ενώ υπάρχει ιταλική παροικία σε αυτή τα χώρα.

Τουναντίον η ελληνική κυβέρνηση στάθηκε στο ότι η συμφωνία ευνοεί τα επώνυμα ελληνικά προϊόντα (ΠΟΠ-ΠΓΕ), όπως το ελαιόλαδο, ο οίνος, τα τυριά και ειδικά η φέτα. Η Ελλάδα προς τις χώρες της Λατινικής Αμερικής έχει αρνητικό ισοζύγιο σε ό,τι αφορά εισαγωγές-εξαγωγές. Εξάγει προϊόντα που αποφέρουν περί τα 35 δισεκατομμύρια το χρόνο, ενώ οι εισαγωγές ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια ευρώ. Αυτό το αρνητικό ισοζύγιο αποκλείεται να γυρίσει σε θετικό πρόσημο.

Η απάντηση στο αφήγημα

Ο Βάϊος Γκανής, πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Βόρειας Φθιώτιδας, είναι από τους αγρότες που έχουν μάθει απέξω κι ανακατωτά την συνθήκη Mercosur. Ο κ. Γκανής είναι η επιτομή του καλλιεργητή από το χωράφι στο ράφι. Αφού επέστρεψε από τις ΗΠΑ, όπου έζησε για πολλά χρόνια, ασχολήθηκε με τις εκτατικές καλλιέργειες δηλαδή το βαμβάκι και το καλαμπόκι. Εν συνεχεία ασχολήθηκε με την βιολογική καλλιέργεια αμπελιών. Μόνος του καλλιεργεί, παράγει, οινοποιεί κι εξάγει. Ο κ. Γκανής απαντώντας στο αφήγημα της κυβέρνησης για τα ΠΟΠ προϊόντα ισχυρίζεται ότι στην καλύτερη των περιπτώσεων να διπλασιαστούν οι εξαγωγές, λόγω της κατάργησης των δασμών. Όμως επισημαίνει κάτι πολύ σημαντικό. Τα ελληνικά ΠΟΠ προϊόντα δεν είναι απλά πιστοποιημένα και ποιοτικά, αλλά έχουν σημαντικό κόστος. Δηλαδή στις χώρες της Mercosur απευθύνονται στους έχοντες και κατέχοντες και όχι στον απλό λαό: «Όταν ένας Χιλιανός εργάτης γης αμείβεται με ένα δολάριο την ημέρα στην φάρμα που απασχολείται πως θα προτιμήσει την ελληνική ΠΟΠ φέτα που φτάνει και τα 10 δολάρια, όταν το ντόπιο λευκό τυρί από αγελαδινό γάλα κοστίζει σχεδόν 10 φορές κάτω από την ελληνική ΠΟΠ φέτα;», αναρωτιέται ο κ. Γκανής. Και το ίδιο ισχύει και για όλα τα υπόλοιπα ΠΟΠ ελληνικά προϊόντα. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κρασιά που παράγει ο ίδιος πωλούνται στο εμπόριο από 15 ευρώ και πάνω, με την τιμή να αυξάνεται στις αγορές του εξωτερικού. Άραγε πέραν των κατοίκων της Λατινικής Αμερικής, ακόμη και στην Ελλάδα δυσκολεύεται μία οικογένεια να αγοράζει κάθε εβδομάδα μία φιάλη κρασί που στοιχίζει 15 ευρώ.

Τα αρνητικά για τον πρωτογενή τομέα είναι πολύ περισσότερα από τα λίγα θετικά της συμφωνίας Mercosur. Κατ’ αρχάς οι εκτατικές καλλιέργειες (βαμβάκι, καλαμπόκι) δεν έχουν καμία τύχη, όσο και εάν οι δικές μας είναι πιο ποιοτικές και το ελληνικό βαμβάκι έχει κερδίσει σημαντικά βραβεία. Στην Λατινική Αμερική οι καλλιέργειες βαμβακιού για παράδειγμα φτάνουν σε έκταση πέντε Ελλάδες. Πάνω –κάτω τα ίδια ισχύουν και για το καλαμπόκι. Επίσης στην Λατινική Αμερική το κόστος παραγωγής είναι πολύ μικρότερο σε όλα τα επίπεδα. Τώρα που δεν θα υπάρχουν δασμοί, εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι το βαμβάκι της Λατινικής Αμερικής(ειδικά της Βραζιλίας) θα πωλείται σε πιο συμφέρουσα τιμή από ότι το ελληνικό. Και για να αντέξουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό οι Έλληνες βαμβακοπαραγωγοί θα πρέπει να κάνουν εκπτώσεις στην ποιότητα.

Αρνητικό πρόσημο για τη χώρα μας αναμένεται στο σύνολο των υπόλοιπων προϊόντων διατροφής, μεταξύ των οποίων τα κηπευτικά, όσπρια, φρούτα, μέλι και ρύζι, και από τη κτηνοτροφία (βόειο/πουλερικά), μέσω πίεσης των τιμών.

Οι χαρούμενοι της συμφωνίας

Η συμφωνία, η οποία αναμένει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θα καταργήσει περισσότερο από το 90% των δασμών στις εξαγωγές της Ε.Ε. «Οι Ευρωπαίοι αγοραστές θα μπορούν να γευματίζουν με βοδινό κρέας από τις αργεντίνικες φάρμες. Οι Βραζιλιάνοι οδηγοί θα δουν μειώσεις στους δασμούς τωνγερμανικών αυτοκινήτων» γράφει το Politico ως παραδείγματα.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, είναι από τις νικητές της συμφωνίας. Σε αντάλλαγμα για την υποστήριξή της, η Ιταλία κατάφερε να εξασφαλίσει διασφαλίσεις για την αγορά αγροτικών προϊόντων και δεσμεύσεις για νέα χρηματοδότηση της γεωργίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, νίκες που η κυβέρνηση μπορεί να διατυμπανίσει στους ψηφοφόρους της. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι εξασφάλισε περισσότερα από 45 δις ευρώ για τους Ιταλούς αγρότες ετησίως και μάλιστα τα χρήματα αυτά θα δίνονται προκαταβολικά.

Η Das Auto (Mercedes – Smart) δεν είχε πολλούς λόγους να πανηγυρίζει τελευταία, αλλά η Mercosur της δίνει λόγο να γιορτάζει. Ο διάσημος τομέας της αυτοκινητοβιομηχανίας στη Γερμανία θα έχει πλέον ευκολότερη πρόσβαση στους καταναλωτές της Λατινικής Αμερικής. Χαμηλότεροι δασμοί σημαίνουν περισσότερες πωλήσεις και κέρδη για εταιρείες όπως η Volkswagen και η BMW. Κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας, η οποία διαθέτει τη δική της αυτοκινητοβιομηχανία, η άρση των εμπορικών φραγμών θα γίνει σταδιακά. Τα ηλεκτρικά οχήματα θα τύχουν καλύτερης μεταχείρισης, ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη υστερεί. Για τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία και τη χημική βιομηχανία, η συμφωνία είναι «μάννα εξ ουρανού». Οι δασμοί που καταργούνται είναι εξαιρετικά σημαντικοί: Αυτοκίνητα 35%-Ανταλλακτικά οχημάτων 14-18%- Μηχανήματα 14-20%- Χημικά προϊόντα 18%-Φάρμακα 14%.

Οι λυπημένοι της συμφωνίας

Δεν υπήρξε κανείς πιο σταθερός στην αντίθεσή του στην εμπορική συμφωνία από τον Πρόεδρο της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος, υπό τεράστιες εσωτερικές πολιτικές πιέσεις, έχει αντιταχθεί σταθερά στη Mercosur. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν το γεγονός ότι η Γαλλία συντάχθηκε με την Πολωνία, την Αυστρία, την Ιρλανδία και την Ουγγαρία για να ψηφίσουν ανεπιτυχώς ωστόσο, κατά της Mercosur.

«Ο πρώην τραπεζίτης μπορεί να είναι στην καρδιά του καπιταλιστής του ελεύθερου εμπορίου, αλλά γνωρίζει καλά ότι, στο εσωτερικό, η συμφωνία θεωρείται ως μαχαίρι στην πλάτη των πολύπαθων Γάλλων καλλιεργητών» αναφέρει το Politico. Ο Μακρόν έχει σημειώσει πολύ λίγες νίκες πρόσφατα. Η ανατροπή της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, ή τουλάχιστον η περαιτέρω καθυστέρησή της, θα ήταν απόδειξη ότι ο αποτυχημένος Γάλλος πρόεδρος είχε ακόμα κάποια επιρροή στην ευρωπαϊκή σκηνή.

Στους λυπημένους της συμφωνία είναι και ο Ντόναλντ Τραμπ. Στόχος του είναι να αλλάξει τις κυβερνήσεις στην Λατινική Αμερική. Η συμφωνία ενισχύει τους αντιπάλους του, ανάμεσά τους και ο πρόεδρος της Βραζιλίας και επικεφαλής της Mercosur, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος έδειξε εξαιρετική υπομονή καθώς περίμενε την Ε.Ε.

Η Κίνα επέκτεινε τις εξαγωγές της προς τη Λατινική Αμερική, ιδίως τη Βραζιλία, κατά τις δεκαετίες που η Ε.Ε. διαπραγματευόταν την εμπορική συμφωνία της Mercosur. Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την Ευρώπη να ανακτήσει κάποιο μερίδιο αγοράς, ειδικά σε ανταγωνιστικούς τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η αεροπορία. Η συμφωνία ενισχύει επίσης την ικανότητα της ΕΕ να παραμένει στην κορυφή όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις, έναν τομέα όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να υπερτερούν των Κινέζων ανταγωνιστών τους.

Η Εσωτερική Μάχη στην Ε.Ε

Η συμφωνία Mercosur έχει διχάσει την Ευρώπη όσο λίγα θέματα, δημιουργώντας δύο αντίπαλα στρατόπεδα με σαφή γεωγραφικά και οικονομικά χαρακτηριστικά. Οι βασικοί υποστηρικτές της συμφωνίας ήταν η Γερμανία για την οποία ισχύει το Car for Cow (αυτοκίνητα για αγελάδες), η Ισπανία και η Πορτογαλία. Οι χώρες της Ιβηρικής έχουν παραδοσιακά ισχυρούς δεσμούς με την Λατινική Αμερική. Ας μην ξεχνάμε ότι η Βραζιλία έχει ως επίσημη γλώσσα τα πορτογαλικά, ενώ όλη η υπόλοιπη Λατινική και κεντρική Αμερική τα Ισπανικά. Βασικοί αντίπαλοι της συμφωνίας ήταν η Γαλλία, η Πολωνία, η Ιρλανδία και η Αυστρία.

Οι επιπτώσεις στην Ελληνική Γεωργία

Η Ελλάδα είναι ο κυριότερος παραγωγός βάμβακος στην ΕΕ (80% της παραγωγής). Ο τομέας αυτός αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

• Το Δεδομένο: Η Βραζιλία είναι παγκόσμια υπερδύναμη στο βαμβάκι, με παραγωγή τεραστίων κλιμάκων, χρήση Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών και φθηνότερες εισροές.
• Η Επίπτωση: Η συμφωνία Mercosur θα διευκολύνει τις εξαγωγές βραζιλιάνικου βάμβακος στην Ε.Ε. Αν και το ευρωπαϊκό βαμβάκι στηρίζεται από την ΚΑΠ, η εισροή φθηνότερης πρώτης ύλης μπορεί να οδηγήσει τις ευρωπαϊκές κλωστοϋφαντουργίες (όσες έχουν απομείνει) να υποκαταστήσουν το ελληνικό βαμβάκι. Επιπλέον, η πίεση στις διεθνείς τιμές θα μειώσει τα περιθώρια κέρδους των Ελλήνων παραγωγών και εκκοκκιστών.
• Πολιτική Διάσταση: Η Θεσσαλία και η Μακεδονία, ως βαμβακοπαραγωγικές περιοχές, θα δεχθούν το μεγαλύτερο πλήγμα.

• Οι παραγωγοί πορτοκαλιών και λεμονιών (Λακωνία, Άρτα, Κρήτη) ανησυχούν για την πιθανή διάβρωση του Συστήματος Τιμών Εισόδου που προστατεύει την ΕΕ από φθηνές εισαγωγές. Η συμφωνία μειώνει τους δασμούς και στα μεταποιημένα εσπεριδοειδή (χυμούς), όπου η Βραζιλία είναι παγκόσμιος ηγεμόνας, πιέζοντας τις τιμές για τα ελληνικά πορτοκάλια χυμοποίησης.
• Στον αντίποδα, ο κλάδος της κονσερβοποιίας φρούτων (κομπόστα ροδάκινο), όπου η Ελλάδα είναι παγκόσμια δύναμη, έχει λαμπρές προοπτικές. Σήμερα, οι χώρες της Mercosur επιβάλλουν δασμούς έως και 55% στα ευρωπαϊκά κονσερβοποιημένα ροδάκινα για να προστατεύσουν την παραγωγή της Αργεντινής (περιοχή Mendoza). Η συμφωνία προβλέπει την κατάργηση αυτών των δασμών.  Κάτι που ανοίγει διάπλατα την αγορά της Βραζιλίας. Όμως το ερώτημα είναι εάν οι ελληνικές βιομηχανίες θα μπορούν να ανταπεξέλθουν στην τεράστια ζήτηση, διότι υπάρχει μεγάλο μερίδιο αγοράς καις τις ΗΠΑ.

Τα αριθμητικά δεδομένα για την Ελλάδα

Το 2024 η Ελλάδα εισήγαγε από χώρες της Mercosur αγροτικά προϊόντα 452,1 εκατ. ευρώ και εξήγαγε μόλις 34,5 εκατ. ευρώ.

Δηλαδή ξεκινάμε τη συμφωνία με ισοζύγιο 1 προς 13 εις βάρος μας. Όταν μια αγορά είναι ήδη πλημμυρισμένη από εισαγωγές, η άρση των δασμών δεν φέρνει «ευκαιρίες». Φέρνει άμεση ασφυξία στους παραγωγούς. Και οι περίφημες «δικλείδες» ενεργοποιούνται αφού πέσουν οι τιμές και αφού εγκαταλειφθούν αγροκτήματα και χαθούν εισοδήματα.

Τα προϊόντα που θα μπουν μαζικά — βόειο κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, σόγια, καλαμπόκι, ρύζι, φρούτα — είναι ακριβώς αυτά που στηρίζουν την ελληνική κτηνοτροφία και τη μεταποίηση.

Το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι χώρες και περιοχές με τις δομές γεωργίας που έχει η Ελλάδα, θα υποστούν σοβαρή βλάβη στη συνέχιση της άσκησης του αγροτικού επαγγέλματος, αλλά και ένα δεύτερο σοβαρότατο πρόβλημα είναι οι επιδράσεις πάνω στους καταναλωτές που θα αναγκαστούν να χρησιμοποιούν φθηνότερα τρόφιμα, αλλά με ανεξέλεγκτες επιπτώσεις στην υγεία τους.