Σύνοδος Κορυφής Ε.Ε.: «Μάζωξη» αδιεξόδων αντί λύσεων
Ενεργειακή ασφυξία, βιομηχανική υποχώρηση και σύγκρουση για τα ευρωπαϊκά κονδύλια αποκαλύπτουν τις βαθιές διαφορές στρατηγικών και συμφερόντων στην κατά τα άλλα Ένωση
Εικόνα Βαβέλ σε ό,τι αφορά τις στρατηγικές και τα συμφερόντων των κρατών- μελών απέναντι στα κρίσιμα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αυτή που αναδύεται από την πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών, η οποία ξεκίνησε σήμερα Πέμπτη (15/10) και ολοκληρώνεται αύριο, Παρασκευή.
Οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών προσήλθαν με έναν κατάλογο επειγόντων προβλημάτων και με τις γνωστές, βαθιά ριζωμένες εθνικές διαφωνίες. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ενεργειακή κρίση, η εντεινόμενη πίεση στην ευρωπαϊκή παραγωγή από τις κινεζικές εξαγωγές και η διαμόρφωση του επταετούς προϋπολογισμού 2028-2034.
Ενεργειακή κρίση: Οι λογαριασμοί αυξάνονται, οι αποφάσεις καθυστερούν
Η ενεργειακή ακρίβεια αποτελεί το πλέον άμεσο και ανεπίλυτο πρόβλημα, δεδομένου ότι η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή συνεχίζουν να «γεννούν» ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Σύμφωνα με τους Financial Times, οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 140% από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί, με τις συνέπειες να αποτυπώνονται στην δύσκολη εξίσωση ότι ακριβότερη ενέργεια σημαίνει υψηλότερο βιομηχανικό κόστος, ακριβότερες μεταφορές, νέες πληθωριστικές πιέσεις και υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης.
Κι όμως, μπροστά σε αυτή την κοινή πραγματικότητα, η ηγεσία της Ε.Ε. αδυνατεί να διαμορφώσει ενιαία απάντηση. Για παράδειγμα, η Ιταλία και η Τσεχία πιέζουν για παρεμβάσεις στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, θεωρώντας ότι επιβαρύνει την παραγωγή, ενώ η Φινλανδία, η Σουηδία και η Δανία υπερασπίζονται τη διατήρησή του, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί βασικό εργαλείο περιορισμού της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Σε κάθε περίπτωση η μεγάλη ευρωπαϊκή αντίφαση είναι ότι η Ένωση ζητά από τις κοινωνίες να χρηματοδοτήσουν την ενεργειακή μετάβαση, χωρίς να έχει εξασφαλίσει ένα επαρκές κοινό σύστημα προστασίας από τις ενεργειακές αναταράξεις.
Προϋπολογισμός: Η μεγάλη μάχη για το ποιος πληρώνει
Ακόμη πιο αποκαλυπτική για τα όρια της ευρωπαϊκής συνοχής είναι η διαπραγμάτευση του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Η Κομισιόν είχε προτείνει προϋπολογισμό 1,76 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034. Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου κατέθεσε συμβιβαστική πρόταση ύψους περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, στην οποία περιλαμβάνονται και 150 δισ. ευρώ για την εξυπηρέτηση και αποπληρωμή του κοινού δανεισμού της πανδημίας.
Η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες χώρες που καταβάλλουν περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό από όσα εισπράττουν αντιδρούν στην αύξηση των εισφορών τους. Από την άλλη πλευρά, κράτη που στηρίζονται σημαντικά στα ευρωπαϊκά κονδύλια αντιστέκονται στις περικοπές της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η Κίνα κατακτά αγορές και η Ευρώπη αναζητά άμυνες
Στο μέτωπο, εξάλλου, της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, οι αριθμοί είναι εξίσου ανησυχητικοί. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ στις συναλλαγές αγαθών με την Κίνα έφθασε το 2025 τα 360 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το Reuters.
Η πίεση δεν αφορά αποκλειστικά την αυτοκινητοβιομηχανία. Εκτείνεται στη χημική βιομηχανία, στα πλαστικά, στον χάλυβα και σε άλλους παραγωγικούς κλάδους που αποτελούν βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η πρόσφατη συνεννόηση των Βρυξελλών με το Πεκίνο για τον περιορισμό εισαγωγών υβριδικών αυτοκινήτων συνιστά μια πρώτη κίνηση. Ωστόσο, δύσκολα μπορεί να υποκαταστήσει μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική.
Ενδεικτική είναι η μετατόπιση της Γερμανίας, η οποία, ενώ παλαιότερα αντιδρούσε στις προστατευτικές παρεμβάσεις απέναντι στα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα, σήμερα συντάσσεται με τη Γαλλία υπέρ ισχυρότερων εμπορικών αμυνών.
Ουκρανία και άμυνα: Γεωπολιτικές δεσμεύσεις χωρίς εύκολη χρηματοδότηση
Στην ευρωπαϊκή εξίσωση προστίθενται οι ανάγκες χρηματοδότησης της Ουκρανίας για το 2027 και οι αυξανόμενες αμυντικές υποχρεώσεις των κρατών-μελών. Η συζήτηση για την Ουκρανία αναμένεται να αποτελέσει κεντρικό θέμα της αυριανής συνεδρίασης, με τη συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η ευρωπαϊκή στήριξη προς μια χώρα που αντιμετωπίζει τη ρωσική εισβολή αποτελεί στρατηγική επιλογή των περισσότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η επιλογή αυτή, όμως, προϋποθέτει χρηματοδοτική συνέπεια, δημοκρατική λογοδοσία και δίκαιη κατανομή των βαρών.
Η ελληνική θέση και τα όρια της εθνικής διαχείρισης
Στην ελληνική διάσταση της Συνόδου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τρεις προτεραιότητες: τη διατήρηση των πόρων για τη συνοχή και την αγροτική πολιτική, την κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους και τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων.
Η Αθήνα συμμετέχει στην ομάδα των 16 χωρών που αντιτίθενται σε περικοπές της πολιτικής συνοχής και της ΚΑΠ. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι τα εθνικά μέτρα δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και ζήτησε πρόσθετες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
Στο μεταναστευτικό, χαιρέτισε τη στήριξη της Επιτροπής στην ελληνική πρόταση για ειδικό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, ο οποίος πάντως δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τη νομοθετική διαδικασία.
Ειδικά στο ενεργειακό ζήτημα, η ελληνική παρέμβαση αναδεικνύει και ένα γενικότερο πρόβλημα: η κοινή ευρωπαϊκή αγορά δεν συνοδεύεται από εξίσου ισχυρούς κοινούς μηχανισμούς απορρόφησης των κρίσεων. Όταν οι τιμές εκτοξεύονται, κάθε κυβέρνηση καλείται να κινητοποιήσει τους δικούς της δημοσιονομικούς πόρους. Όμως οι δυνατότητες της Γερμανίας και της Ολλανδίας δεν είναι ίδιες με εκείνες της Ελλάδας ή άλλων περισσότερο πιεσμένων οικονομιών.
Αυτό δημιουργεί έναν κίνδυνο που συχνά αποσιωπάται: οι οικονομικά ισχυρότερες χώρες μπορούν να στηρίξουν αποτελεσματικότερα τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά τους, ενώ οι υπόλοιπες περιορίζονται από τα δημοσιονομικά τους περιθώρια. Έτσι, μια ενιαία αγορά κινδυνεύει να παράγει ακόμη μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ των μελών της.
Όπως προαναφέρθηκε, η Σύνοδος ολοκληρώνεται αύριο Παρασκευή κι ως εκ τούτου το τελικό περιεχόμενο των συμπερασμάτων παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο, οι αρχικές αντιπαραθέσεις επιβεβαιώνουν ότι η δυσκολία της Ένωσης δεν βρίσκεται μόνο στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζει αλλά στο μοντέλο λήψης αποφάσεων.
Κι αυτο διότι η Ευρώπη εξακολουθεί να λειτουργεί σαν μια οικονομική ένωση από την οποία ζητούνται ολοένα περισσότερες γεωπολιτικές, κοινωνικές και αμυντικές λειτουργίες, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη εμβάθυνση της πολιτικής και δημοσιονομικής ενοποίησης.
Οι ισχυρές κυβερνήσεις επιθυμούν μια ανταγωνιστική Ένωση, αλλά προστατεύουν τα εθνικά τους δημοσιονομικά συμφέροντα. Οι ασθενέστερες οικονομίες ζητούν αλληλεγγύη, αλλά συχνά δεν διαθέτουν την ισχύ να επιβάλουν κοινές λύσεις. Και στο ενδιάμεσο βρίσκονται εκατομμύρια Ευρωπαίοι που ακούνε διακηρύξεις για στρατηγική αυτονομία, πράσινη ανάπτυξη και οικονομική ισχύ, την ώρα που αντιμετωπίζουν ακριβότερη ενέργεια, ανασφάλεια στην εργασία και διαρκή πίεση στο βιοτικό τους επίπεδο.