Το οικονομικό, κοινωνικό και εθνικό στοίχημα της νέας ενεργειακής εποχής
ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ «Α» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ⏩ Το όραμα αλλά και οι προκλήσεις της πράσινης μετάβασης ⏩ Το εθνικό στοίχημα της αξιοποίησης των ελληνικών ενεργειακών κοιτασμάτων ⏩ Οι μεγάλοι «παίχτες» του κλάδου και τα πρότζεκτ που «τρέχουν»
Του Νίκου Τσαγκατάκη
Βρισκόμαστε στα μέσα του 2026 και με την ταχύτητα του φωτός δεν τρέχουν μόνο οι εξελίξεις στις επιστήμες και τις νέες τεχνολογίες, προεξάρχουσας της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτης που αναδιατάσσεται μέρα με την ημέρα όλο και πιο πολύ, όλο και πιο απρόβλεπτα.
Η εύκολη ανάγνωση που κάναμε τα χρόνια που είχαν προηγηθεί της πανδημίας του κορωνοϊού και κυρίως πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν ότι η μετάβαση σε ένα πιο καθαρό και βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο αποτελούσε μια περιβαλλοντική αναγκαιότητα την επέβαλε η κλιματική αλλαγή που ως γνωστόν εξελίχθηκε σε κλιματική κρίση. Σήμερα, ωστόσο, με έναν δεύτερο πόλεμο να μαίνεται στη Μέση Ανατολή, η Δύση αντιλαμβάνεται ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί πλέον κομμάτι του πυρήνα της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και της γεωπολιτικής ασφάλειας.
Σε αυτό το ρευστό σκηνικό, η χώρα μας δεν μένει ανεπηρέαστη από τις αναταράξεις και την μεγέθυνση της ενεργειακής αβεβαιότητας. Αντιθέτως, αυτό το σκηνικό το πληρώνει ακριβά η Ελλάδα εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων που γεννά αναπόφευκτα η ενεργειακή κρίση.
Αν υπάρχει μία… έγχρωμη φωτεινή πινελιά πάνω στον σκουρόχρωμο πίνακα της ενεργειακής μετάβασης, αυτή είναι ότι χώρα μας καλείται να παίξει έναν αναβαθμισμένο ρόλο, κεφαλαιοποιώντας τα ατού της από την σταθεροποίηση της οικονομίας της σε αναπτυξιακή τροχιά, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζοντας τις χρόνιες παθογένειες και νέους κινδύνους που αναφύονται.
Εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη η Ελλάδα
Η εικόνα της χώρας μας στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι αναμφίβολα θετική. Όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, η Ελλάδα έχει ήδη επιτύχει ουσιαστικά τους στόχους που είχαν τεθεί για το 2030, με την εγκατεστημένη ισχύ των ΑΠΕ να αγγίζει τα 19 GW και τις «πράσινες» πηγές να καλύπτουν πάνω από το 55% της ηλεκτροπαραγωγής. Αυτή η εντυπωσιακή επίδοση μας έχει μετατρέψει από καθαρό εισαγωγέα που ήμασταν μέχρι πρότινος σε έναν από τους μεγαλύτερους καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Είναι μια επιτυχία η οποία πιστώνεται τόσο στις πολιτικές επιλογές όσο και στην επιχειρηματική δυναμική του κλάδου.
Πίσω, ωστόσο, από τους πανηγυρισμούς για τα ρεκόρ των ΑΠΕ, κρύβονται σημαντικές προκλήσεις. Η υπερπροσφορά πράσινης ενέργειας σε περιόδους χαμηλής ζήτησης αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για επενδύσεις στην αποθήκευση. Χωρίς επαρκείς μπαταρίες και συστήματα αντλησιοταμίευσης, η παραγόμενη ενέργεια κινδυνεύει να πάει χαμένη, ενώ οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν πιέσεις στα έσοδά τους. Η αποθήκευση, μαζί με τον περαιτέρω εξηλεκτρισμό της οικονομίας (στις μεταφορές, τη βιομηχανία, τα κτίρια), αποτελούν το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την πλήρη αξιοποίηση του πράσινου δυναμικού μας.
«Βραχνάς» το ενεργειακό κόστος
Την ίδια στιγμή, οι καταναλωτές –νοικοκυριά και επιχειρήσεις– εξακολουθούν να βιώνουν τις συνέπειες της μεταβλητότητας των τιμών. Παρά την αύξηση της φθηνής πράσινης ενέργειας, το ενεργειακό κόστος παραμένει ένας βραχνάς.
Οι εκτιμήσεις για τον ενεργειακό πληθωρισμό δείχνουν ότι οι τιμές ρεύματος και φυσικού αερίου διατηρούνται σε επίπεδα που απαιτούν συνεχή επαγρύπνηση. Η αγορά προσφέρει μεν επιλογές, όπως τα σταθερά τιμολόγια, όμως η αίσθηση ανασφάλειας παραμένει. Η πρόκληση εδώ είναι διττή: πώς θα διασφαλίσουμε ότι τα οφέλη των ΑΠΕ θα περάσουν τελικά στον τελικό καταναλωτή, μειώνοντας το κόστος διαβίωσης και παραγωγής;
Κρίσιμος «παίκτης» για την ενεργειακή ασφάλεια της Ν.Α. Ευρώπης
Στο γεωπολιτικό πεδίο, η σημασία της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου αναβαθμίζεται συνεχώς. Οι πρόσφατες συμφωνίες για εξορύξεις είναι στρατηγικής σημασίας καθώς, μέσω της αξιοποίησης ορυκτών πόρων και υδρογονανθράκων, αναμένεται να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια και η αυτονόμηση της χώρας και της Ευρώπης. Αποτελούν, παράλληλα, «μαγνήτη» διεθνών επενδύσεων που αναβαθμίζουν τον ελληνικό γεωπολιτικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή και στηρίζουν την εθνική οικονομία, εξασφαλίζοντας παράλληλα κρίσιμες πρώτες ύλες για την πράσινη μετάβαση.
Εξάλλου, οι υποδομές LNG όπως η Ρεβυθούσα και τα FSRU, καθώς και οι διεθνείς διασυνδέσεις όπως είναι για παράδειγμα ο Κάθετος Διάδρομος καθιστούν τη χώρα μας κρίσιμο παίκτη για την ενεργειακή ασφάλεια της νοτιο-ανατολικής Ευρώπης. Οι επενδύσεις στα δίκτυα μεταφοράς και τις διασυνδέσεις, τόσο στο εσωτερικό (νησιά) όσο και στο εξωτερικό, είναι απολύτως απαραίτητες για να στηρίξουν αυτόν τον ρόλο. Παράλληλα, νέες τεχνολογίες όπως το «πράσινο» υδρογόνο αναζητούν τη θέση τους. Παρά τις καθυστερήσεις και το υψηλό κόστος που παρατηρούνται διεθνώς, λόγω και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας, το υδρογόνο παραμένει κρίσιμο για την απανθρακοποίηση της βαριάς βιομηχανίας. Η Ελλάδα, με έργα που ωριμάζουν, επιχειρεί να τοποθετηθεί εγκαίρως και σε αυτή την αναδυόμενη αγορά.
Προφανώς και η ενεργειακή μετάβαση για μια χώρα σαν την Ελλάδα δεν αποτελεί βόλτα στον ανοιξιάτικο ήλιο αλλά μια διαδρομή με εμπόδια. Απαιτεί τεράστια κεφάλαια, έξυπνο σχεδιασμό, ευελιξία και προστασία των πιο ευάλωτων. Η Ελλάδα έχει κάνει τεράστια άλματα, όμως τώρα μπαίνουμε στα «βαθιά». Η επιτυχία της επόμενης φάσης θα κριθεί από την ικανότητά μας να συγχρονίσουμε την παραγωγή με την αποθήκευση, να αναβαθμίσουμε τα δίκτυά μας και, κυρίως, να διασφαλίσουμε ότι η καθαρή ενέργεια θα είναι ταυτόχρονα και φθηνή ενέργεια για όλους.