Το τρίγωνο Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ κάνει… Τούρκους τους Τούρκους

Σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο, η Άγκυρα μοιάζει να αντιδρά ολοένα και πιο νευρικά απέναντι στη σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Ιερουσαλήμ. Οι δηλώσεις της τουρκικής ηγεσίας, τόσο σε προεδρικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο, αποτυπώνουν μια σαφή ενόχληση, αν όχι ανησυχία, για τη δυναμική που αποκτά το τριμερές σχήμα συνεργασίας.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέβασε τους τόνους, επιλέγοντας μια ρητορική ευθείας αντιπαράθεσης με το Ισραήλ. Σε δημόσια τοποθέτησή του, δεν δίστασε να αφήσει αιχμές ακόμη και για ενδεχόμενη στρατιωτική εμπλοκή, επικαλούμενος προηγούμενες παρεμβάσεις της Τουρκίας σε άλλα μέτωπα. Με φόντο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την εύθραυστη εκεχειρία στον Λίβανο, ο Ερντογάν κατηγόρησε την ισραηλινή ηγεσία για αιματοχυσία, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Η ρητορική αυτή δεν ήρθε σε κενό αέρος. Είχε προηγηθεί ένας κύκλος δηλώσεων και αντεγκλήσεων μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ, με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να επιτίθεται προσωπικά στον Τούρκο πρόεδρο, κατηγορώντας τον για πολιτικές διώξεων στο εσωτερικό της χώρας του. Η τουρκική πλευρά απάντησε σε αντίστοιχα υψηλούς τόνους, αμφισβητώντας το ηθικό έρεισμα του Ισραήλ να ασκεί κριτική.

Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, εστίασε τα πυρά του όχι μόνο στο Ισραήλ αλλά και στην Ελλάδα και την Κύπρο, επιχειρώντας να αποδομήσει τη λογική της μεταξύ τους συνεργασίας. Σε συνέντευξή του, χαρακτήρισε τις τριμερείς πρωτοβουλίες ως παράγοντα αποσταθεροποίησης, υποστηρίζοντας ότι δεν ενισχύουν την εμπιστοσύνη, αλλά αντιθέτως καλλιεργούν κλίμα έντασης και ενδεχομένως συγκρούσεων.

Ο ίδιος εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στην Αθήνα, κάνοντας λόγο για «επικίνδυνες επιλογές» που σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση των πραγμάτων δεν ακολουθούνται από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εξέφρασε μάλιστα απορία γιατί Ελλάδα και Κύπρος αναζητούν στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ, τη στιγμή που διαθέτουν ήδη θεσμικά ερείσματα σε ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην ίδια γραμμή, ο Φιντάν επιχείρησε να εντάξει τη στάση του Ισραήλ σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό αφήγημα, σύμφωνα με το οποίο το Τελ Αβίβ έχει ανάγκη από «αντιπάλους» για να επιβιώνει στρατηγικά, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Τουρκία ενδέχεται να αποτελέσει τον επόμενο στόχο μετά το Ιράν. Παράλληλα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο επέκτασης της έντασης από τη Γάζα στον Λίβανο και τη Συρία, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στη σημασία κρίσιμων ενεργειακών διαδρόμων, όπως το Στενό του Ορμούζ.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η ελληνική απάντηση ήρθε και ευτυχώς αυτή τη φορά όχι  μέσω πηγών και κύκλων. Με επίσημη ανακοίνωσή του το υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε τις τουρκικές αιτιάσεις, τονίζοντας ότι οι συνεργασίες της Ελλάδας , είτε αυτές είναι διμερείς είτε τριμερείς, έχουν αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και δεν στρέφονται κατά οποιουδήποτε τρίτου.

Η Αθήνα υπογράμμισε ότι η εξωτερική της πολιτική διαμορφώνεται με γνώμονα τη σταθερότητα και το διεθνές δίκαιο, επισημαίνοντας ότι δεν αποδέχεται υποδείξεις από κανέναν. Σε μια έμμεση αλλά σαφή αιχμή προς την Άγκυρα, επεσήμανε ότι η κινδυνολογία και η διαστρέβλωση της πραγματικότητας δεν συμβάλλουν στην αποκλιμάκωση, ιδίως σε μια περίοδο όπου η ευρύτερη περιοχή δοκιμάζεται από αστάθεια.

Στο βάθος αυτής της αντιπαράθεσης, διαγράφεται μια ευρύτερη γεωπολιτική σύγκρουση επιρροής. Το τρίγωνο Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ, που τα τελευταία χρόνια αποκτά ολοένα και πιο θεσμικά και στρατηγικά χαρακτηριστικά, φαίνεται να λειτουργεί ως καταλύτης για τις αντιδράσεις της Τουρκίας. Η Άγκυρα, βλέποντας να διαμορφώνεται ένα πλέγμα συνεργασιών στην «αυλή» της, επιχειρεί να ανακτήσει πρωτοβουλία κινήσεων μέσω υψηλών τόνων και επιθετικής διπλωματίας.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αυτή η τακτική αποτελεί απλώς ρητορική κλιμάκωσης ή προάγγελο πιο ουσιαστικών εξελίξεων στην περιοχή. Σε κάθε περίπτωση, το γεωπολιτικό παιχνίδι στην Ανατολική Μεσόγειο εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη φάση, όπου οι συμμαχίες και οι αντιπαλότητες αναδιατάσσονται με ταχύτητα.

ΝΙΚΟΣ ΤΣΑΓΚΑΤΑΚΗΣ