Τρόμος για μεταναστευτικό τσουνάμι

Πάντα σε ένα πόλεμο δεν υπάρχουν μόνο τα θύματα των βομβαρδισμών, αλλά και πολλές παράπλευρες απώλειες, πέραν των επιπτώσεων στην οικονομία. Αυτή τη στιγμή η Ασία στην κυριολεξία φλέγεται, καθώς εκτός των επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και την απάντηση εκ μέρους του θεοκρατικού καθεστώτος των μουλάδων, μαίνονται οι εχθροπραξίες και στα σύνορα Πακιστάν-Αφγανιστάν, δύο χωρών που συνορεύουν με το Ιράν.

Του Μιχάλη Κωτσάκου

Από αυτές τις συγκρούσεις, τόσο η Ελλάδα, όσο και άλλες ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με την άφιξη προσφύγων από το Ιράν και τις γειτονικές περιοχές, ανάλογα με το πόσο θα διαρκέσουν και πώς θα εξελιχθούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Στο κυβερνητικό επιτελείο επικρατεί έντονη ανησυχία, καθώς εκτιμάται ότι οι συνέπειες της κρίσης δεν θα περιοριστούν μόνο στην οικονομία, ενώ το εύρος των εξελίξεων παραμένει δύσκολο να προβλεφθεί. Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι για ενδεχόμενη ριζοσπαστικοποίηση μουσουλμανικών ομάδων που ζουν ήδη στην Ελλάδα.

Το ενδεχόμενο αυτό συνδέεται, είτε με πιθανή ενεργοποίηση τρομοκρατικών δικτύων που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από το Ιράν, είτε με την αφύπνιση θρησκευτικών αντανακλαστικών εξαιτίας της σύγκρουσης. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η επιμνημόσυνη εκδήλωση που διοργάνωσε τον Οκτώβριο του 2024 η Κοινότητα Σιιτών Μουσουλμάνων Ελλάδος για τον ηγέτη της Χεζμπολάχ, Σαγιέντ Χασάν Νασράλα, ο οποίος είχε σκοτωθεί έναν μήνα νωρίτερα, τον Σεπτέμβριο, σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Βηρυτό.

Συγκρούσεις Αφγανών-Πακιστανών

Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα, καθώς τις ίδιες ημέρες που μαίνονται οι βομβαρδισμοί στο Ιράν από Αμερικανούς και Ισραηλινούς έχει ξεσπάσει πόλεμος ανάμεσα στους γείτονές του Ιράν, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Την περασμένη Παρασκευή (27 Φεβρουαρίου) το Πακιστάν έπληξε, σύμφωνα με την ανακοίνωση της κυβέρνησής του, στρατιωτικούς στόχους στο Αφγανιστάν. Η κυβέρνηση του Πακιστάν κατηγορεί το Αφγανιστάν ότι υποθάλπει την τρομοκρατία.

Σύμφωνα με τα διεθνή ΜΜΕ  η επίθεση περιλάμβανε εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές και πυρά πυροβολικού με στόχο όχι μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αλλά και μεγάλες αστικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Καμπούλ και της Κανταχάρ, της έδρας του ανώτατου ηγέτη του Αφγανιστάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα. Λίγες ημέρες νωρίτερα (το βράδυ της 21ης Φεβρουαρίου) η πακιστανική πολεμική αεροπορία είχε πλήξει και πάλι στρατιωτικούς στόχους στις ανατολικές επαρχίες Ναργκαχάρ και Πακτίκα του Αφγανιστάν.

Ο πόλεμος δεν έχει σταματήσει, εδώ και μισό περίπου αιώνα, σχεδόν ποτέ στο Αφγανιστάν. Το 1979 καταλήφθηκε από τη Ρωσία. Το 2001 από τις ΗΠΑ. Οι τελευταίες αμερικανικές δυνάμεις έφυγαν από τη χώρα το καλοκαίρι του 2021 παραδίδοντας την εξουσία πίσω στους Ταλιμπάν, τους «τρομοκράτες» που είχαν ανατρέψει με την εισβολή τους, είκοσι χρόνια πριν.

Αλλά και για το Πακιστάν η ειρήνη είναι μια λέξη σχεδόν άγνωστη. Μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν μια από τις επαρχίες των «Ινδιών» –όπως ονόμαζαν οι Άγγλοι την εκτεταμένη τους αποικία στην ινδική χερσόνησο. Οι βρετανοί αποικιοκράτες έφυγαν το 1947 –αλλά η κληρονομιά της πολιτικής τους, του «διαίρει και βασίλευε» συνεχίζει να κατατρέχει την περιοχή μέχρι και σήμερα. Το Πακιστάν βρίσκεται από την πρώτη μέρα της ανεξαρτησίας του σχεδόν σε μόνιμη διαμάχη με την Ινδία για τον έλεγχο του Κασμίρ, μιας από τις επαρχίες των «Ινδιών» που διεκδικούν όχι μόνο οι δυο αυτές χώρες αλλά και η γειτονική τους Κίνα. Ταυτόχρονα συνταράσσεται από μεγάλα αυτονομιστικά κινήματα – τα οποία οι κυβερνήσεις του Ισλαμαμπάντ αντιμετωπίζουν πάγια «δια πυρός και σιδήρου». Το 1971 το «ανατολικό Πακιστάν» αυτονομήθηκε (με πόλεμο) για να γίνει αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως Μπανγκλαντές.

 

Και μέχρι σήμερα συνεχίζει να βρίσκεται σε «πόλεμο» με τους αυτονομιστές του Μπαλουχιστάν –μιας εθνότητας που έχει μοιραστεί ανάμεσα στο Πακιστάν, το Αφγανιστάν και το Ιράν. Μια από τις βασικές κατηγορίες του Πακιστάν σε βάρος του Αφγανιστάν είναι ότι υποθάλπει τους «τρομοκράτες αυτονομιστές» του Μπαλουχιστάν, μια κατηγορία που η κυβέρνηση του Αφγανιστάν αρνείται. Το χειρότερο σε αυτή την κρίση είναι ότι η κυβέρνηση του Πακιστάν απειλεί τώρα το Αφγανιστάν με ολοκληρωτικό πόλεμο, μέσω και χερσαίας επέμβασης.

Το Ιράν παραδοσιακά αποτελούσε το δρόμο διαφυγής προς την Ευρώπη, καθώς το θεοκρατικό καθεστώς επέτρεπε την διέλευση και σε Αφγανούς κατατρεγμένους, αλλά και σε Πακιστανούς. Αρκετούς από αυτούς τους μετέτρεπε σε φονικά όπλα του Ισλάμ. Επίσης όλοι αυτοί οι πρόσφυγες έβρισκαν δίοδο μέσω των βουνών προς την Τουρκία, καθώς οι αρχές του Ιράν έκαναν το κορόιδο στα σύνορα με την επαρχία του Βαν.

Η στάση της Τουρκίας

«Εάν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή εξελιχθούν σε μια γενικευμένη σύγκρουση μεταξύ Ισλάμ και Δύσης, οι επιπτώσεις θα είναι εξαιρετικά σοβαρές», επισήμανε ο Δημήτρης Κούρκουλας, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και πρώην πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Λίβανο την περίοδο 1997-2001.

Ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, πολίτες από το Ιράν έχουν αρχίσει να περνούν στην Τουρκία, ενώ ολοένα και περισσότεροι πληθυσμοί συγκεντρώνονται κοντά στα σύνορα. Η τουρκική πλευρά έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα λάβει μέτρα, καθώς η προοπτική ενός νέου μεγάλου προσφυγικού κύματος προκαλεί αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας. Όμως ουδείς λογικός άνθρωπος μπορεί να πιστέψει τις διαβεβαιώσεις Ερντογάν, ο οποίος αρκετές φορές εργαλειοποίησε τους πρόσφυγες για να λάβει περισσότερα χρήματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση

 

Υπό παρακολούθηση

Στην Ελλάδα, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης ανακοίνωσε ότι θα ενταθεί η παρακολούθηση των Ιρανών που ζητούν άσυλο στη χώρα, χωρίς να δοθούν περαιτέρω λεπτομέρειες για τα μέτρα που θα εφαρμοστούν. Παράλληλα, αποφασίστηκε να ανασταλεί προσωρινά η εξέταση αιτημάτων ασύλου από Ιρανούς πολίτες, λόγω της ασταθούς και απρόβλεπτης κατάστασης που επικρατεί στο Ιράν. Ωστόσο, διευκρινίζεται ότι οι Ιρανοί εξακολουθούν να έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν αίτηση ασύλου.

Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Μετανάστευσης, το 2025 στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε καθεστώς πρόσφυγα σε 280 Ιρανούς πολίτες, ενώ σε τρεις χορηγήθηκε επικουρική προστασία – καθεστώς παρόμοιο με το άσυλο που επανεξετάζεται μετά από έναν χρόνο. Την ίδια περίοδο απορρίφθηκαν 222 αιτήσεις. Συνολικά, εκτιμάται ότι περίπου 5.000 Ιρανοί έχουν λάβει άσυλο στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία, ενώ η κύρια χώρα υποδοχής Ιρανών στην Ευρώπη παραμένει η Γερμανία. Σημαντικό μέρος αυτών που εγκατέλειψαν τη χώρα τους είναι γυναίκες, οι οποίες αναζήτησαν προστασία λόγω των περιορισμών που επιβάλλει το καθεστώς στο Ιράν.

Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για το Άσυλο που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούνιο και εξετάζει πιθανά μεταναστευτικά σενάρια λόγω γεωπολιτικών εντάσεων, ακόμη και μια μερική αποσταθεροποίηση στο Ιράν –μια χώρα περίπου 90 εκατομμυρίων κατοίκων– θα μπορούσε να προκαλέσει πρωτοφανείς προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, αν εκτοπιστεί ακόμη και το 10% του πληθυσμού του Ιράν, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων που έχει δεχθεί ποτέ.